Bochnia

Bochnia — miasto powiatowe (siedziba powiatu bocheńskiego), województwo małopolskie.

Pierwsza wzmianka

1198 r. — źródło: dokument patriarchy jerozolimskiego Monacha zatwierdzający posiadłości bożogrobców z Miechowa

Bochnia pojawia się w źródłach w 1198 r., w dokumencie patriarchy jerozolimskiego Monacha, który zatwierdził posiadłości klasztoru bożogrobców w Miechowie. Wśród wyliczonych nadań jest sal de Bochegna - sól z Bochni, czyli udział w jej eksploatacji, przekazany zakonnikom przez Mikorę z rodu Gryfitów. Samo nadanie było starsze od dokumentu: historycy datują je na lata 1163-1175, najpewniej około 1170 r. Wzmianka dotyczy więc nie miasta, lecz wydobycia soli - i to soli warzonej z solanki, bo złoża kamienne odkryto dopiero pół wieku później, w 1248 r.

sal de Bochegna

Prawa miejskie

27 lutego 1253 r., nadane przez: książę Bolesław V Wstydliwy (prawo magdeburskie)

Prawa miejskie nadał Bochni książę Bolesław V Wstydliwy dokumentem wystawionym w Korczynie 27 lutego 1253 r., pięć lat po odkryciu w okolicy soli kamiennej. Lokacja była nagrodą dla czterech zasadźców, którzy uruchomili pierwszą kopalnię: Mikołaja syna Volkmara z Legnicy, Mikołaja z Kijowa, Mikołaja z Głupczyc i Idziego syna Henryka ze Słupu. Pierwszym wójtem został Mikołaj syn Volkmara. Lokacja nastąpiła na prawie magdeburskim, na wzór rozwiązań wrocławskich. Bochnia dostała prawa cztery lata przed Krakowem, dzięki czemu jest najstarszym lokowanym miastem Małopolski. Zastrzeżenie: dostępne opracowania nie przytaczają łacińskiego oryginału dokumentu - cytat poniżej to fragment polskiego tłumaczenia Stanisława Fischera.

Etymologia nazwy

Bochnia - od moczarów albo od bochenka — Językoznawcy proponują dwa wyjaśnienia i żadnego nie uznają za rozstrzygnięte. Pierwsze, przywoływane m.in. przez Jana Miodka, wyprowadza nazwę z pierwotnej postaci Bochynia, z archaicznym przyrostkiem -ynia, tym samym co w Gdyni i Kcyni; rdzeń boch- oznaczałby wtedy moczarowate zagłębienie, podmokły teren. Drugie wiąże nazwę z imieniem osobowym Bochen albo Boch, czyli ze staropolskim bochnem - bochenkiem chleba - rozszerzonym przyrostkiem -ia. Pierwszy zapis z 1198 r. brzmi Bochegna.

Salzberg, czyli Solna Góra — Dokument lokacyjny z 1253 r. wprost podaje dwie nazwy miasta: polską Bochnię i niemiecką Salzberg, czyli Solną Górę. Niemiecka nazwa nie była zniekształceniem polskiej, lecz odrębnym określeniem opisującym to, z czego miasto żyło. „Góra” to w ówczesnym języku górniczym szyb i kopalnia, nie wzniesienie - Bochnia leży w dolinie Raby.

Herb

W polu czerwonym trzy złote narzędzia górnicze w słup: pośrodku dwustronny młot (perlik), po jego bokach kopaczka górnicza i kilofek. Tarcza o gotyckim kroju. Herb nawiązuje wprost do najstarszej zachowanej pieczęci miejskiej z 1364 r., a godło było w użyciu przez blisko pięć stuleci. Obecną postać przywrócono uchwałą rady miejskiej w 2003 r., w roku 750-lecia lokacji; wcześniej, od 1996 r., miasto używało herbu z Orłem Białym w złotej mitrze książęcej, z berłem i mieczem, który narzędzia górnicze nosił tylko na piersi. Projekt symboli opiniował dr Zenon Piech, heraldyk z Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Flaga

Płat w dwóch barwach herbu - czerwieni i złocie - podzielony na trzy równe pasy poziome: czerwony, złoty i czerwony, w proporcjach 5:8. Flagę wraz z chorągwią i pieczęcią ustanowiła rada miejska w lutym 2008 r., na 755-lecie miasta; poprzednia, biało-błękitno-czerwona, nie odpowiadała barwom herbu. Chorągiew miejska nosi na czerwonym płacie złote narzędzia górnicze z herbu, a pieczęć odwzorowuje najstarszą zachowaną pieczęć miejską z 1364 r.

Ciekawostka

Bochnia dostała prawa miejskie 27 lutego 1253 r., cztery lata przed Krakowem - jest więc najstarszym lokowanym miastem Małopolski. Powód był jeden: sól. Pięć lat wcześniej, w 1248 r., natrafiono tu na złoża soli kamiennej, pierwsze odkryte na ziemiach polskich, kilkadziesiąt lat przed Wieliczką. Miasto powstało jako obsługa kopalni, a nie odwrotnie.