Bytów

Bytów — siedziba powiatu bytowskiego (miasto powiatowe), województwo pomorskie.

Pierwsza wzmianka

1321 r. — źródło: dokument Warcisława IV nadający ziemię bytowską marszałkowi Henningowi von Behr — pierwsza wzmianka o Bytowie w formie „Butow"

Najstarsza pisemna wzmianka o Bytowie pochodzi z 1321 r. — książę zachodniopomorski Warcisław IV nadał wówczas ziemię bytowską swojemu marszałkowi Henningowi von Behrowi. Osada zapisana została jako „Butow". W 1329 r. synowie marszałka sprzedali ziemię bytowską Zakonowi Krzyżackiemu za 800 grzywien srebrnych denarów pruskich. Wcześniejsze wzmianki o samej ziemi bytowskiej sięgają 1238 r., kiedy Świętopełk, książę pomorski, podbił ten teren. Osadnictwo w regionie istniało od środkowej epoki kamiennej.

Butow

Prawa miejskie

12 lipca 1346 r., nadane przez: wielki mistrz krzyżacki Henryk Dusemer (prawo chełmińskie)

12 lipca 1346 r. wielki mistrz Zakonu Krzyżackiego Henryk Dusemer nadał dotychczasowej osadzie Bytów prawa miejskie na prawie chełmińskim. Była to lokacja „na surowym korzeniu" — miasto lokowano w oddaleniu od istniejącej zabudowy. Bytów otrzymał samorząd z burmistrzem, własne sądownictwo oraz herb, który bez zmian przetrwał do dziś. Pod koniec XIV w. Krzyżacy wznieśli potężny zamek gotycki (1398–1405) — zachodnią strażnicę Zakonu — który do dziś jest najważniejszym zabytkiem miasta.

Etymologia nazwy

Od imienia „Byt" — gród Byta — Nazwa Bytów wywodzi się od słowiańskiego imienia osobowego „Byt" — oznaczała więc gród lub osadę należącą do Byta. Najstarsza forma zapisu to Butow (1321). Nazwa przeszła przez formy niemieckie (Bütow) i kaszubskie (Bëtowò), ale rdzeń pozostał niezmieniony od ponad 700 lat. Jest to typowa nazwa patronimiczna, częsta na Pomorzu.

Herb

Na błękitnej tarczy biały (srebrny) dwuwieżowy zamek otoczony murami z bramą na froncie zakończoną spiczastym czerwonym dachem. Wieże zamku zakończone stożkowo czerwonymi dachami. Pomiędzy wieżami biała (srebrna) trójkątna tarcza z prostym czarnym krzyżem zakonnym — nawiązanie do krzyżackiej genezy miasta. Herb znany od XIV w., używany na pieczęciach z napisem „Secretum Buthovie" (XVI–XVIII w.). Zatwierdzony uchwałą Rady Miejskiej z 24 maja 1994 r., stylizacja zmieniona 25 kwietnia 2012 r.

Flaga

Niebieski płat z herbem w lewym górnym rogu. Na dole wąski biały pas z cienką czerwoną linią pośrodku, pod nim wąski niebieski pas. Barwy wywiedzione z herbu: błękit pola tarczy, biel zamku i czerwień dachów.

Oś czasu

• 1310–1454
• 1657–1945

Ciekawostka

Zamek krzyżacki w Bytowie to jeden z nielicznych zamków Zakonu, który po wojnie trzynastoletniej nie został zburzony — przetrwał dzięki temu, że książęta pomorscy (Gryfici) uczynili z niego swoją rezydencję. W 1637 r. w zamku zmarł Bogusław XIV — ostatni książę z dynastii Gryfitów, kończąc 500-letnią historię rodu, którego herb (gryf) do dziś widnieje na godle województwa pomorskiego. Paradoks historyczny: herb Bytowa to krzyżacki zamek z krzyżem zakonnym, ale miasto leży w sercu Kaszub i jest stolicą zachodniokaszubskiej kultury — Muzeum Zachodniokaszubskie w zamku prezentuje kaszubskie tradycje, muzykę i rękodzieło.