Chełm

Chełm — miasto na prawach powiatu, województwo lubelskie.

Pierwsza wzmianka

1237 r. — źródło: kronika halicko-wołyńska — założenie grodu przez Daniela Romanowicza

Gród na Wysokiej Górce istniał już w X–XI w., w spornym pasie Grodów Czerwieńskich. Właściwe dzieje miasta zaczynają się jednak ok. 1237 r., gdy książę Daniel Halicki (Romanowicz) założył tu warowny gród i wkrótce uczynił Chełm swoją stolicą — ok. 1240 r. przeniósł tu z Halicza siedzibę książęcą, a ok. 1241 r., po najeździe tatarskim, prawosławne biskupstwo z Uhruska. Starszą wzmiankę o „biskupie Janie z Chełma" pod 1072 r. (Kronika Nikona) uznaje się dziś za niepewną.

Prawa miejskie

14 stycznia 1392 r., nadane przez: król Władysław Jagiełło (prawo magdeburskie)

14 stycznia 1392 r. król Władysław Jagiełło, przebywając w Lubomlu (dziś Ukraina), wystawił przywilej lokacyjny dla Chełma na prawie magdeburskim. Mieszkańcy zostali wyjęci spod prawa ruskiego i polskiego i poddani jurysdykcji prawa niemieckiego. Miasto otrzymało 100 łanów ziemi (4320 mórg) na prowadzenie osadnictwa i gospodarki rolnej. Lokacja nastąpiła pięć lat po unii w Krewie i przyłączeniu Rusi Czerwonej do Polski — Chełm stał się wówczas „miastem przywilejami innym w Koronie równym".

Etymologia nazwy

Od chełmu — wzgórza lub pagórka — Nazwa Chełm pochodzi od prasłowiańskiego „chъlmъ" oznaczającego wzgórze, pagórek. Miasto leży na charakterystycznych wzgórzach kredowych o wysokości do 240 m n.p.m. Nazwa jest bardzo stara i występuje w wielu krajach słowiańskich — po rosyjsku „holm", po czesku „chlum". Chełmska Góra (Wysoka Górka) była centrum osadniczym od najdawniejszych czasów, stąd gród na wzgórzu → Chełm.

Herb

Na zielonej tarczy biały (srebrny, od kredy) niedźwiedź kroczący w prawo, pośród trzech dębów rosnących na wzgórzu — środkowy dąb na bliższym planie niż zwierzę. Nad tarczą złota korona stanisławowska zwieńczona krzyżem. Herb wywodzi się z dawnego herbu ziemi chełmskiej, znanego od XIV w. Przez miasto przejęty prawdopodobnie w XVI w. — początkowo przedstawiał tylko głowę niedźwiedzia, później całą postać. Obecna forma zatwierdzona w 1938 r., korona dodana uchwałą Rady Miejskiej z 28 kwietnia 1994 r.

Flaga

Dwa poziome pasy równej szerokości: biały (górny, z herbem pośrodku) i zielony (dolny). Barwy wywiedzione z herbu: biel niedźwiedzia i zieleń pola tarczy.

Oś czasu

• 1237–1387

Ciekawostka

Pod Chełmem ciągnie się ponad 40 km kredowych korytarzy — jedyne takie podziemia w Polsce i jedne z nielicznych na świecie (drugie tak bogate złoża kredy istnieją tylko w Holandii). Korytarze drążono od XV w. w celu wydobycia kredy pisarskiej i budowlanej. Dziś udostępniony turystom odcinek (ok. 2 km) prowadzi przez wąskie przejścia, niskie sklepienia i podziemne komory, w których temperatura wynosi stałe 9°C. Według legendy to właśnie w tych jaskiniach biały od kredy niedźwiedź przegonił mongolskich najeźdźców — i trafił na herb miasta. Chełm jest jedynym miastem w Polsce, którego herb bezpośrednio nawiązuje do geologii podłoża.