Chojnice

Chojnice — miasto powiatowe (siedziba powiatu chojnickiego), województwo pomorskie.

Pierwsza wzmianka

1275 r. — źródło: dokumenty księcia pomorskiego Mściwoja (Mestwina) II

Według serwisu miasta nazwa Chojnice pojawia się po raz pierwszy w 1275 r., w dokumencie księcia pomorskiego Mściwoja II; Radio Weekend FM pisze o dwóch takich dokumentach. Ta data była dawniej najchętniej podawana jako początek miasta, ale dotyczy samej nazwy - miasto lokowano dopiero w XIV w. Najstarsza pewna wzmianka o Chojnicach jako mieście to według repertorium Pawła Panskego zapis „civitatis nostre Conitz” w przywileju dla Klawkowa. W zachowanych dokumentach nazwa występuje m.in. jako Choynicze (1454) i Choynicza (1456). Tekstu dokumentów z 1275 r. w dostępnych opracowaniach nie przytoczono.

Prawa miejskie

przed 1320 r. (wg P. Panskego 12 lipca 1310 r.), nadane przez: zakon krzyżacki - według P. Panskego wielki mistrz Siegfried von Feuchtwangen (prawo chełmińskie)

Pierwszy przywilej lokacyjny się nie zachował, a źródła różnie datują lokację. Repertorium Pawła Panskego podaje, że przywilej na prawie chełmińskim nadał wielki mistrz Siegfried von Feuchtwangen 12 lipca 1310 r.; serwis miasta pisze, że Chojnice otrzymały prawo miejskie od Krzyżaków „zapewne, przed 1320 rokiem”, Radio Weekend FM - że lokację zwykle umieszcza się w drugim dziesięcioleciu XIV w., a angielska Wikipedia podaje 1325 r. Pewna jest data odnowienia: w 1360 r. przywilej lokacyjny odnowił wielki mistrz Winrich von Kniprode. Tekstu przywileju w dostępnych opracowaniach nie przytoczono.

Etymologia nazwy

Od rzeki Chojnicy - płynącej wśród sosen — Według prof. Huberta Górnowicza, przywoływanego przez Barbarę Ellwart, nazwa miasta pochodzi od rzeczki Chojnicy, dopływu Brdy, a ta - od przymiotnika ch(w)ojna z formantem -ica. Chojnica oznaczała rzekę płynącą wśród ch(w)ojen, czyli sosen. Podobnie na Pomorzu Gdańskim powstały nazwy rzek od drzew: Cisownica, Brzeźnica, Dębica, Grabica. Angielska Wikipedia utożsamia Chojnicę z dzisiejszą Jarcewską Strugą. Nazwa przeszła na miasto, a nazwa rzeki poszła w zapomnienie.

Liczba mnoga - dwie Chojnice — Barbara Ellwart przypuszcza, że mnoga forma Chojnice wzięła się z połączenia osady Chojnica z sąsiednią Jakuszową Chojnicą, wchłoniętą później przez miasto. Nazwa Jakuszowa Chojnica łączy nazwę rzeki z imieniem Jakusz, zdrobnieniem od Jakub. Autorka zaznacza, że to przypuszczenie.

Kuh Nest - etymologia ludowa — Na XIV-wiecznych pieczęciach miasto zapisywano jako KONITZE i CHONITZ, a niemiecka nazwa Konitz przetrwała do 1920 r. Isaak Gottfried Goedtke w 1724 r. łączył ją z ludowym wywodem od Kuh Nest, czyli „krowie gniazdo” - stąd w jego opisie herbu głowa krowy. To etymologia ludowa.

Herb

W polu srebrnym czarna głowa tura ze złotymi rogami i złotym pierścieniem w nozdrzach, między rogami czerwona róża na zielonej łodydze, łodyga z dwoma zielonymi listkami. Opis według Monitora Polskiego nr 130 z 10 czerwca 1937 r., przejęty bez zmian przez statut miasta z 1991 r.; obowiązujący wzór graficzny opracował Kazimierz Lemańczyk. Cytat za serwisem miasta. Głowa zwierzęcia z kwiatami między rogami jest na pieczęciach miejskich od XIV w.: większa pieczęć (60 mm) miała napis +S'CIVITATIS KONITZE, mniejsza (38 mm) - + SECRETVM CIVITATIS CHONITZ; według Marcina Synaka odciski zachowały się na dokumentach z 1360 i 1400 r. W okresie Rzeczypospolitej szlacheckiej na tarczy pojawiły się cztery krzyżyki, oznaczające miasta powiatu człuchowskiego, których interesy Chojnice reprezentowały na sejmiku generalnym Prus Królewskich; obecny herb ich nie ma. Barwy znane są dopiero od połowy XIX w. Co to za zwierzę, nie jest rozstrzygnięte. Isaak Gottfried Goedtke w historii miasta z 1724 r. opisał głowę krowy z czterema gwiazdami, XIX-wieczni badacze niemieccy - głowę wołu, Julian Rydzkowski w 1936 r. - żubra, a Marian Gumowski - wołu lub tura. Synak wywodzi herby Chojnic i Człuchowa z pieczęci komturstwa człuchowskiego, na której był wół z krzyżem nad grzbietem, ale uważa, że wobec decyzji z 1937 r. należy trzymać się tura.

Flaga

Flaga miasta Chojnic jest to prostokątny płat tkaniny, składający się z trzech równej szerokości pasów poziomych, o barwach: czarny, złoty, srebrny. Opis według uchwały Rady Miejskiej z 16 lutego 1995 r., uzupełniającej statut miasta, cytowany za serwisem miasta. Barwy przeniesiono z herbu; ze względów praktycznych dopuszczono żółty zamiast złotego i biały zamiast srebrnego. Przy fladze pionowej czarny pas jest przy drzewcu. Serwis miasta podaje proporcje raz jako 8:5, raz jako 5:8 (szerokość do długości) - w Atlasie przyjęto 5:8, zgodnie ze wzorem.

Oś czasu

• 1275–1294
• 1309–1466

Ciekawostka

Pod pobliskimi Krojantami, w pierwszym dniu II wojny światowej, szwadrony 18 Pułku Ułanów Pomorskich stoczyły słynną potyczkę z niemiecką piechotą zmotoryzowaną. Wkrótce potem podmiejska Dolina Śmierci stała się miejscem masowych zbrodni - według serwisu miasta w pierwszych miesiącach okupacji zamordowano ok. 500 mieszkańców miasta i powiatu.