Chorzów

Chorzów — miasto na prawach powiatu, województwo śląskie.

Pierwsza wzmianka

24 czerwca 1257 r. — źródło: dokument księcia opolskiego Władysława dla bożogrobców z Miechowa

Według serwisu miasta istnienie osady potwierdza dokument wydany 24 czerwca 1257 r. przez Władysława, księcia opolskiego - pozwalał on bożogrobcom z Miechowa lokować wieś na prawie niemieckim. Słownik etymologiczny nazw geograficznych Śląska (SENGŚ) notuje z tego roku zapisy Chareu i Charzew, a później Charzow (1299), Carow (1326) i Chorzow (1338). Starsze daty są niepewne: Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków pisze o „potwierdzonej wzmiance” z 1136 r., a angielska Wikipedia - że Chorzów to prawdopodobnie Zversov z bulli papieża Innocentego II z tego roku. Dzisiejsze miasto ma jednak dwa korzenie: średniowieczną wieś Chorzów i osadę przemysłową Królewska Huta, wyrosłą przy kopalni König, założonej w 1791 r. z inicjatywy hrabiego Fryderyka Redena, i hucie uruchomionej w 1802 r. Tekstu dokumentu z 1257 r. w dostępnych opracowaniach nie przytoczono.

Prawa miejskie

17 lipca 1868 r., nadane przez: król pruski Wilhelm I (edykt królewski)

Prawa miejskie dostała nie wieś Chorzów, lecz Królewska Huta (Königshütte): według serwisu miasta „na mocy aktu erekcyjnego króla pruskiego Wilhelma I”, a według Biura Miejskiego Konserwatora Zabytków decyzję podjęto 17 lipca 1868 r. W 1898 r. Królewska Huta została samodzielnym powiatem miejskim - jako pierwsze miasto na Górnym Śląsku. Nazwa Chorzów obejmuje miasto dopiero od 1934 r., gdy Królewską Hutę połączono z gminami Chorzów i Nowe Hajduki; w 1939 r. dołączyły Hajduki Wielkie. Tekstu aktu w dostępnych opracowaniach nie przytoczono.

Etymologia nazwy

Od imienia Chorz - nazwa dzierżawcza — Według SENGŚ nazwa ma podstawę antroponimiczną Chor- (por. chory), widoczną też w nazwach Chorzęta, Chorula, Choroń czy Choroś. Od niej tworzono dawne imiona na -jь, np. *Chor-jь → Chorz, a od takiego imienia powstała nazwa dzierżawcza Chorzów. Wahanie dawnych zapisów Charzow, Carow i Chorzow może odbijać oboczność prasłowiańskiego *ch(v)orъ w postaciach chor- i char-.

Od Charza - zdrobnienia od Zachariasza — Angielska Wikipedia podaje, że pochodzenie nazwy jest niepewne, a jedna z hipotez wywodzi ją od imienia Charz, skrótu od Zachariasza - Chorzów byłby więc „miejscem Zachariasza”.

Od chorych i szpitala - wywód odrzucony — Dawniej łączono nazwę z leczeniem chorych i szpitalnictwem bożogrobców; angielska Wikipedia wspomina, że wymowa przez o mogła się utrwalić pod wpływem słowa chory i szpitala. SENGŚ stanowczo odrzuca ten związek: podstawa nazwy dzierżawczej „nie ma żadnego związku ze szpitalnictwem, leczeniem chorych”.

Królewska Huta - Königshütte — Druga nazwa miasta pochodzi od królewskiej huty żelaza: osada przy kopalni König i hucie uruchomionej w 1802 r. przyjęła nazwę Königshütte, czyli Królewska Huta. Polską formę Królewska Huta miasto dostało oficjalnie w 1922 r., a w 1934 r., po połączeniu z gminą Chorzów, przyjęło jej nazwę.

Herb

Herbem Miasta jest tarcza z bordiurą złotą dwudzielna w słup. W polu lewym błękitnym pół orła złotego, w polu prawym czarnym pół podwójnego krzyża czerwonego. Opis według Statutu Miasta Chorzów, cytowany za serwisem miasta; w powszechnym użyciu złoto można zastąpić żółcią. Statut określa strony z punktu widzenia patrzącego - w języku heraldyki półorzeł stoi w polu prawym, a krzyż w lewym. Herb łączy dwa znaki z dziejów miasta: połowa podwójnego krzyża to godło bożogrobców z Miechowa, właścicieli średniowiecznej wsi Chorzów, a półorzeł nawiązuje do orła Piastów górnośląskich. Według encyklopedii internetowej infodlapolaka.pl (za Wikipedią) pierwszy herb dostała Królewska Huta 18 października 1869 r. od króla pruskiego Wilhelma I - ze skrzyżowanymi pyrlikiem i żelazkiem oraz koronowanym monogramem W - a obecny układ nadano 14 czerwca 1938 r., po konkursie, który wygrali studenci Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Flaga

Barwy Miasta określa jego flaga koloru błękitnego i czerwonego, gdzie kolory ułożone są w dwóch poziomych, równoległych pasach tej samej szerokości, z których górny jest koloru błękitnego, a dolny koloru czerwonego. Opis według Statutu Miasta Chorzów, cytowany za serwisem miasta; parametry barw zawiera załącznik nr 5 do statutu. Proporcji płata cytowany fragment nie podaje - w Atlasie przyjęto 5:8, zgodnie ze wzorem.

Oś czasu

• 1327–1922

Ciekawostka

Królewska Huta była kolebką przemysłu Górnego Śląska: według angielskiej Wikipedii w 1799 r. wytopiono tu pierwszą surówkę w królewskiej hucie żelaza, pionierskiej na skalę kontynentalnej Europy. Uruchomiona w 1898 r. elektrownia była według Biura Miejskiego Konserwatora Zabytków w międzywojniu największą w Polsce (100 MW), a tramwaje kursowały tu od 1894 r.