Czarnków

Czarnków — miasto powiatowe (siedziba powiatu czarnkowsko-trzcianeckiego), województwo wielkopolskie.

Pierwsza wzmianka

1108 r. — źródło: Gall Anonim (Kronika polska) — oblężenie grodu czarnkowskiego

Gród czarnkowski powstał na przełomie X i XI w. (prawdopodobnie za Mieszka I lub Bolesława Chrobrego), na skrzyżowaniu szlaków z Poznania na Pomorze i z Ujścia do Frankfurtu. Pierwsza pewna wzmianka pisemna pochodzi jednak z Kroniki Galla Anonima: latem 1108 r. Bolesław Krzywousty zdobył pomorski wówczas gród, którego bronił Gniewomir — ułaskawiony i osadzony z powrotem jako pan grodu, wkrótce jednak zdradził i został stracony. Popularna data „1025" jest błędna — kronika Galla nie opisuje tego roku. W 1192 r. Mieszko Stary nadał Czarnków Dzierżykrajowi Nałęczowi, protoplaście rodu Czarnkowskich.

jego zachował przy życiu i w tymże grodzie osadził jako pana

Prawa miejskie

1397 r., nadane przez: ród Nałęczów-Czarnkowskich (miasto prywatne) (prawo magdeburskie)

W 1397 r. Czarnków uzyskał prawa miejskie — lokacja nastąpiła w miejscu dawnej osady targowej, z inicjatywy rodu Nałęczów-Czarnkowskich, którzy od nazwy miejscowości przyjęli nazwisko. Miasto prywatne Czarnkowskich aż do 1727 r. W średniowieczu organizowano tu pograniczne jarmarki (granica z Księstwem Pomorskim). XVII w. to szczyt rozwoju — w 1632 r. biskup poznański nadał czarnkowskiej farze tytuł kolegiaty. W 1727 r. miasto przejął Stanisław Poniatowski, ojciec ostatniego króla Polski.

Etymologia nazwy

Od imienia Czarnko lub słowa „czarny" — Nazwa Czarnków pochodzi od słowiańskiego imienia Czarnko (zdrobnienie od Czernik, Czarnobóg?) z sufiksem -ów oznaczającym przynależność. Alternatywna teoria wiąże nazwę z przymiotnikiem „czarny" — od ciemnych lasów lub ciemnej gleby w dolinie Noteci. Ród Nałęczów, który otrzymał gród w 1192 r., przyjął od nazwy miejscowości nazwisko Czarnkowscy — i tak nazwa grodu stała się nazwiskiem jednego z najważniejszych rodów Wielkopolski.

Herb

Na czerwonej tarczy związana chusta (nałęczka) srebrna — godło herbu szlacheckiego Nałęcz, herbu rodowego Czarnkowskich, założycieli i wieloletnich właścicieli miasta. Tarcza opasana złotą bordiurą, nad nią złota corona muralis (korona murowa). Herb używany od XVI w., nawiązuje bezpośrednio do herbu Nałęcz. W 2025 r. miasto przyjęło nową identyfikację wizualną opartą na uproszczonej formie Nałęcza.

Flaga

Szachownica czerwono-czarna (4×6 pól) z herbem miasta pośrodku. Barwy nawiązują do herbu szlacheckiego Nałęcz w wersji turniejowej.

Ciekawostka

W Czarnkowie urodził się Janko z Czarnkowa — pierwszy polski kronikarz świecki, którego dzieło jest jednym z najważniejszych źródeł do dziejów XIV-wiecznej Polski. Ale Czarnków ma też drugą, mniej znaną perłę: browar z 1871 r. wzniesiony na ruinach średniowiecznego zamku Czarnkowskich, w którym warzone jest piwo Noteckie. Ze względu na wyjątkowe ukształtowanie terenu (wzgórza stromo opadające ku dolinie Noteci) okolice Czarnkowa nazywane są „Szwajcarią Czarnkowską" — a punkt widokowy przy ul. Krętej oferuje jedną z najpiękniejszych panoram w Wielkopolsce.