Giżycko

Giżycko — miasto powiatowe (siedziba powiatu giżyckiego), województwo warmińsko-mazurskie.

Pierwsza wzmianka

ok. 1340 r. — źródło: wzmianka o krzyżackim „prouisor in Loetzen" Erwinie w dokumencie lokacyjnym dla Kiemławek Wielkich

W pierwszej połowie XIV w., po podboju ziemi Galindów, zakon krzyżacki wzniósł na przesmyku między jeziorami Niegocin i Kisajno strażnicę Lötzen (Letzenburg). Jej istnienie potwierdzają dwa dokumenty z lat ok. 1335–1341: wzmianka o urzędniku „prouisor in Loetzen" Erwinie przy okazji lokacji Kiemławek Wielkich oraz akt wielkiego mistrza Dytrycha von Altenburga, dzielący dawne ziemie Galindii między okręgi prokuratorskie Węgorzewa i Giżycka. Zamek zniszczyli Litwini pod wodzą Kiejstuta w 1361 r., a następnie miejscowa ludność podczas wojny trzynastoletniej w 1455 r. Przy zamku powstała osada Nowa Wieś (Newendorff vor Leczen), dla której pierwotny przywilej lokacyjny zaginął — zachował się jedynie jego odnowienie z 13 kwietnia 1475 r., wystawione przez komtura pokarmińskiego Bernarda von Balzhofena.

Prawa miejskie

15 maja 1612 r., nadane przez: elektor brandenburski i regent Prus Książęcych Jan Zygmunt Hohenzollern (prawo chełmińskie)

Po wielu petycjach mieszkańców, dopiero 15 maja 1612 r. (w części źródeł, w tym oficjalnych materiałów miejskich, podawana jest data 16 maja) osada przy zamku uzyskała prawa miejskie z rąk regenta Prus Książęcych Jana Zygmunta Hohenzollerna, na prawie chełmińskim — jako podniesienie do rangi miasta starszego przywileju lokacyjnego Nowej Wsi z 1475 r., którym odnowiono i zmieniono ją wcześniej z prawa magdeburskiego właśnie na chełmińskie. Nowe miasto przyjęło nazwę zamku — Lötzen (po polsku: Lec) — a pierwszym burmistrzem został Paweł Grajowski (lub, według innych źródeł, Paweł Rudzki). Wraz z prawami miejskimi miasto otrzymało też 67-hektarowy las miejski. Kilka dni później, 26 maja 1612 r., nadano miastu herb i pieczęć.

Etymologia nazwy

Lötzen / Lec — od nazwy zamku — Nazwa miasta do 1945 r. pochodziła od krzyżackiego zamku Lötzen (Letzenburg), zbudowanego ok. 1340 r. Etymologia samej nazwy nie jest pewna — najprawdopodobniej jest to zniekształcona, starsza nazwa pruska. Wśród Mazurów funkcjonowała spolszczona forma Lec, a bezpośrednio po wojnie krótko używano nazw Łoczany i Łuczany.

Giżycko — na cześć Gustawa Gizewiusza — Obecną nazwę miasto otrzymało 19 maja 1946 r. (niektóre źródła miejskie podają 4 marca 1946 r.) decyzją Komisji Ustalania Nazw Miejscowości, na cześć Gustawa Gizewiusza — mazurskiego działacza i pisarza, którego nazwisko rodowe brzmiało Giżycki. Sam patron nie miał bezpośredniego związku z miastem — urodził się w Piszu (dawnym Johannisburgu).

Herb

W polu błękitnym hiszpańskiej tarczy herbowej trzy srebrne leszcze ułożone w słup, jeden nad drugim, ze środkowym największym. Miasto otrzymało herb i pieczęć przywilejem z 26 maja 1612 r. — jako odnowienie przywileju lokacyjnego Nowej Wsi z 1475 r. Według legendy elektor Fryderyk Wilhelm, podejmowany w miejscowej karczmie leszczami złowionymi w jeziorze Niegocin, miał z wdzięczności nadać miastu ten właśnie herb oraz prawo połowu ryb w jeziorze. Obecną, zgodną z zasadami heraldyki wersję rysunku — z smuklejszymi, historyzującymi rybami — przyjęto uchwałą Rady Miejskiej w Giżycku nr XVII/111/2019 z 30 października 2019 r., zastępując wcześniejszy wzór, krytykowany przez specjalistów za niezgodność z regułami heraldyki.

Flaga

Flagę przyjęto tą samą uchwałą co obecny herb (nr XVII/111/2019 z 30 października 2019 r.). Płat w kolorze błękitnym z takim samym motywem trzech białych leszczy jak w herbie, umieszczonym przy lewej krawędzi (od strony drzewca).

Oś czasu

• 1340–1945

Ciekawostka

Twierdza Boyen, zbudowana w latach 1843–1855 na przesmyku między jeziorami Niegocin i Kisajno, obroniła się przed atakiem armii rosyjskiej w sierpniu 1914 r. Podczas II wojny światowej mieściła m.in. oddział wywiadu wojskowego oraz laboratorium badające jakość żywności dostarczanej do pobliskiej kwatery Hitlera „Wilczy Szaniec" w Gierłoży. W styczniu 1945 r. Niemcy opuścili twierdzę bez walki, dzięki czemu przetrwała ona wojnę niemal nietknięta.