Gliwice

Gliwice — miasto na prawach powiatu, województwo śląskie.

Pierwsza wzmianka

1276 r. — źródło: dokument lokacyjny sąsiednich Sobieszowic na prawie czynszowym, wymieniający Gliwice jako punkt odniesienia

Osadnictwo w rejonie Gliwic sięga schyłkowego paleolitu, ale udokumentowane dzieje miasta zaczynają się w XIII w., gdy na szlaku handlowym z Wrocławia do Krakowa funkcjonowała tu osada targowa. Choć dokładna data lokacji nie jest znana, pierwsza pisemna wzmianka o mieście — w łacińskiej formie „Gliwitz” — pochodzi z dokumentu z 1276 r., w którym określono je już słowem „civitas”, co dowodzi, że prawa miejskie musiały zostać nadane wcześniej.

Gliwitz

Prawa miejskie

przed 1276 r., nadane przez: książę opolski Władysław (prawo magdeburskie)

Dokładna data i okoliczności lokacji Gliwic nie są znane — miasto istniało już jako w pełni ukształtowana civitas w 1276 r., co oznacza, że prawa miejskie na prawie magdeburskim otrzymało od księcia opolskiego Władysława jeszcze wcześniej. W 1289 r., po podziale księstwa opolsko-raciborskiego między czterech synów Władysława, Gliwice stały się stolicą odrębnego, niewielkiego Księstwa Gliwickiego.

Etymologia nazwy

Gliwice — od gliny lub od imienia Gliwa — Etymologia nazwy jest dyskusyjna. Według jednej hipotezy nazwa ma charakter topograficzny i pochodzi od przymiotnika „gliwy” (gliniasty), odnoszącego się do podłoża osady. Według drugiej jest to nazwa patronimiczna, utworzona przyrostkiem „-ice” od przezwiska osobowego Gliwa. Niemiecka nazwa miasta, Gleiwitz, była w użyciu do 1945 r.

Herb

Tarcza dwudzielna w słup. W polu heraldycznie prawym, błękitnym, złoty półorzeł. W polu heraldycznie lewym, czerwonym, srebrna, ceglana i blankowana baszta z niebieskim stożkowym dachem i czarnym oknem łukowym. Półorzeł nawiązuje do herbu Piastów śląskich linii Władysława opolskiego, który lokował miasto, a baszta symbolizuje potęgę Gliwic, otoczonych murami miejskimi i pełniących funkcję warowną. Pierwszy zbliżony do obecnego herb pojawił się już na przełomie XIII i XIV w. — najstarszy zachowany wizerunek widnieje na pieczęci z dokumentu z 1400 r. Po epizodzie z odmiennym, nadanym w 1629 r. przez cesarza Ferdynanda II herbem (z Matką Boską i dwugłowym orłem habsburskim), do dawnego wzoru z półorłem i basztą powrócono uchwałą Miejskiej Rady Narodowej z 29 października 1964 r.

Flaga

Prostokątny płat złożony z dwóch poziomych pasów: górnego błękitnego i dolnego czerwonego, z możliwością umieszczenia herbu miasta na środku. Wzór ustanowiono uchwałą Rady Miejskiej nr XXIX/392/96 z 14 listopada 1996 r.

Oś czasu

• 1289–1327
• 1327–1945

Ciekawostka

31 sierpnia 1939 r. w Gliwicach niemieccy dywersanci przeprowadzili sfingowany napad na miejscową radiostację — tzw. prowokację gliwicką (operację „Tannenberg”), pozorując polski atak. Posłużyła ona hitlerowskim Niemcom jako propagandowy pretekst do rozpoczęcia następnego dnia inwazji na Polskę i wybuchu II wojny światowej. Charakterystyczna drewniana wieża radiostacji z 1935 r., o wysokości 111 metrów, do dziś stoi w Gliwicach jako najwyższa drewniana konstrukcja świata i w 2017 r. została wpisana na listę pomników historii.