Golub-Dobrzyń

Golub-Dobrzyń — miasto powiatowe (siedziba powiatu golubsko-dobrzyńskiego), województwo kujawsko-pomorskie.

Pierwsza wzmianka

1258 r. — źródło: dokument z 1258 r., w którym komtur dzierzgoński Konrad Stange przekazał wieś Golube biskupowi włocławskiemu Wolimirowi

Golub pojawia się w źródłach w 1258 r. jako wieś - villa golube - należąca do zakonu krzyżackiego. W tym roku komtur dzierzgoński Konrad Stange przekazał ją biskupowi włocławskiemu Wolimirowi. Wieś zamieszkiwała ludność polska, ale cała ziemia chełmińska była już od 1231 r. w rękach Krzyżaków. Obronne położenie nad Drwęcą sprawiło, że zakon postawił tu zamek: najpierw drewniany, potem murowany, wznoszony w latach 1296-1306 - część opracowań datuje rozpoczęcie budowy na okres po 1300 r. Wzmianka dotyczy tylko Golubia; Dobrzyń na lewym brzegu rzeki jest o kilka stuleci młodszy.

villa golube

Prawa miejskie

ok. 1300 r. (dokument zaginął), nadane przez: zakon krzyżacki (prawo chełmińskie)

Kiedy Golub stał się miastem, nie wiadomo, bo pierwotny dokument lokacyjny zaginął. Opracowania podają różnie: drugą połowę XIII w. (Kujawsko-Pomorski Ośrodek Historii Regionalnej), rok 1300 albo 1331 (Wirtualny Sztetl). Pewne jest potwierdzenie: w 1421 r. wielki mistrz krzyżacki Michał Küchmeister wystawił nowy dokument, w którym potwierdził dawne prawa mieszkańców. Miasto lokowano na prawie chełmińskim, z regularnym układem: rynek, bloki zabudowy i ulice przecinające się pod kątem prostym, otoczone podwójnym pierścieniem murów z fosą. Dobrzyń ma osobną, dużo późniejszą historię: z przedmieścia na lewym brzegu Drwęcy zrobił go Zygmunt Działyński, który w 1684 r. nazwał osadę Przedmieściem Golubskim i nadał jej przywileje, a prawa miejskie i nazwę Dobrzyń nadał w 1789 r. hrabia Ignacy Działyński. Oba miasta połączono rozporządzeniem Rady Ministrów w 1951 r.

Etymologia nazwy

Golub - nazwa bez ustalonego objaśnienia — Najstarszy zapis to villa golube z 1258 r. Dostępne opracowania nie podają naukowego objaśnienia nazwy. Skojarzenie z gołębiem jest za to wyraźne w heraldyce: obecny herb miasta ma dwa białe gołębie na pniach, herb używany w latach 90. przedstawiał pannę z gołębiem, a gołąb jest też w herbie gminy wiejskiej Golub-Dobrzyń. To jednak ślad tego, jak nazwę odczytywano, a nie dowód jej pochodzenia.

Dobrzyń - nazwa nadana w 1789 r. — Osada na lewym brzegu Drwęcy leżała w ziemi dobrzyńskiej, a nie chełmińskiej jak Golub. Do 1789 r. nazywała się Przedmieściem Golubskim; nazwę Dobrzyń nadał jej hrabia Ignacy Działyński razem z prawami miejskimi. Nowe miasto wzięło więc nazwę od ziemi, w której leżało.

Golub-Dobrzyń - nazwa złożona z 1951 r. — Podwójna nazwa powstała przy połączeniu obu miast rozporządzeniem Rady Ministrów w 1951 r. Łącznik oddaje dosłownie to, co się stało: dwa miasta naprzeciw siebie po obu stronach Drwęcy stały się jednym, bez wybierania nazwy któregokolwiek z nich.

Herb

W polu czerwonym święta Katarzyna Aleksandryjska z białym nimbem i rozpuszczonymi czarnymi włosami, w białej szacie z czarnym obszyciem, trzymająca oburącz przed sobą srebrny miecz ostrzem w dół; po bokach dwa czarne ścięte pnie z sękami, na każdym biały gołąb zwrócony ku środkowi. Zastrzeżenie: opis sporządzony na podstawie wizerunku herbu - dosłownego brzmienia uchwały nie udało się dotrzeć. Postać Katarzyny, patronki golubskiego kościoła, była według historyków i sfragistyków na najstarszej pieczęci miejskiej. Pod zaborami wizerunek przerobiono na postać Krzyżaka, a mieszkańcy długo brali świętą za Annę Wazównę. Po połączeniu z Dobrzyniem, w latach 90., herb był dzielony na pół: panna z gołębiem i Ogończyk - herb rodowy Działyńskich, który Dobrzyń dostał w 1789 r. Do postaci św. Katarzyny wrócono po ustaleniach historyków.

Flaga

Płat czerwony w proporcjach 5:8 z białym krzyżem skośnym, którego ramiona biegną od narożników; pośrodku herb miasta. Zastrzeżenie: opis sporządzony na podstawie wzoru graficznego flagi - dosłownego brzmienia uchwały nie udało się dotrzeć.

Oś czasu

• 1258–1466

Ciekawostka

Najświetniejszy okres zamku przypadł na rządy kobiety. W 1611 r. Zygmunt III Waza nadał starostwo golubskie swojej siostrze, królewnie Annie Wazównie, która do 1625 r. zrobiła z krzyżackiej twierdzy letnią rezydencję: kazała dobudować renesansowe attyki, powiększyć okna i ozdobić mury sgraffitem. Część źródeł podaje jako początek jej starostwa rok 1605.