Gorlice

Gorlice — miasto powiatowe (siedziba powiatu gorlickiego), województwo małopolskie.

Pierwsza wzmianka

ok. 1354 r. — źródło: przywilej króla Kazimierza Wielkiego dla Dersława I Karwacjana (znany z późniejszej kroniki Marcina Kromera)

Początki Gorlic wiążą się z osobą Dersława I Karwacjana, krakowskiego bankiera i kupca herbu Zadora, który za zasługi otrzymał od króla Kazimierza Wielkiego przywilej założenia miasta u zbiegu rzek Ropy i Sękówki — datę tego wydarzenia, ok. 1354 r., znamy jednak wyłącznie z szesnastowiecznej kroniki Marcina Kromera, nie z dokumentu współczesnego. Pierwsze rzeczywiście zachowane, źródłowe wzmianki potwierdzające istnienie miasta pochodzą dopiero z lat 1388 i 1404. Najobszerniejszy wczesny tekst dotyczący Gorlic to jednak dopiero przywilej lokacyjny z 1417 r., którego autentyczność część historyków kwestionuje — spisany w imieniu króla Władysława Jagiełły, wymienia miasto wraz z okolicznymi wsiami: „miasto Gorlice i wsi zwane Gruszów, Ropica, Stróżówka, Glinik, Rychwałd, położone w ziemi krakowskiej a powiecie bieckim […] przenosimy na wieczne trwanie z prawa polskiego na prawo niemieckie, zwane magdeburskim”.

miasto Gorlice i wsi zwane Gruszów, Ropica, Stróżówka, Glinik, Rychwałd […] przenosimy na wieczne trwanie z prawa polskiego na prawo niemieckie, zwane magdeburskim

Prawa miejskie

ok. 1354 r., nadane przez: król Kazimierz Wielki (za pośrednictwem Dersława I Karwacjana) (prawo polskie)

Miasto założono na prawie polskim z przywileju króla Kazimierza Wielkiego, uzyskanego przez krakowskiego bankiera Dersława I Karwacjana ok. 1354 r. — dokładna data jest niepewna, znana jedynie z późniejszej kroniki. Na prawo niemieckie (magdeburskie) miasto miało zostać przeniesione w 1417 r. przywilejem króla Władysława Jagiełły, choć autentyczność tego dokumentu bywa kwestionowana przez historyków. Gorlice pozostały miastem prywatnym przez całą I Rzeczpospolitą — po wygaśnięciu rodu Karwacjanów (ostatni z nich, Jan, uzyskał w 1504 r. od króla Aleksandra przywilej na dwa jarmarki roczne) właścicielami byli kolejno Odrowążowie Pieniążkowie i Rylscy.

Etymologia nazwy

Gorlice — od łużyckiego Görlitz (legenda) — Według legendy przekazanej przez XVI-wiecznego kronikarza Marcina Kromera pierwsi osadnicy mieli przybyć z łużyckiego miasta Görlitz, skąd wywodzić by się miała nazwa Gorlic. Hipoteza ta, mimo popularności, nie znajduje potwierdzenia w źródłach historycznych i przez współczesnych badaczy uznawana jest raczej za etymologię ludową niż faktyczne pochodzenie nazwy.

Gorlice — od ukształtowania terenu — Druga hipoteza wiąże nazwę z topografią okolicy — od staropolskiego „garb” lub „górka”, określających wzniesienia terenu w rejonie, gdzie leży miasto, u zbiegu rzek Ropy i Sękówki.

Gorlice — od nazwy osobowej — Trzecia hipoteza tłumaczy nazwę jako patronimiczną, utworzoną od nazwy osobowej (np. od imienia lub przezwiska Gorl/Gorlic), według wzorca typowego dla wielu polskich nazw miejscowości zakończonych na „-ice”.

Herb

W polu błękitnym złoty lew wspięty, z wywieszonym językiem, trzymający w łapach dwa czarne klucze. Lew jest godłem rodowym Zadora, herbu założycieli miasta — rodu Karwacjanów. Klucze symbolizują miejską warownię i prawo miejskie.

Flaga

Płat dwudzielny w skos (po przekątnej), w barwach żółtej i błękitnej, z umieszczonym pośrodku współczesnym herbem miasta oraz — w drugim polu — herbem rodowym Zadora założycieli Gorlic, przedstawiającym złotą głowę lwa ziejącą pięcioma płomieniami.

Ciekawostka

To w Gorlicach farmaceuta Ignacy Łukasiewicz prowadził w latach 1853–1858 aptekę (w budynku dzisiejszego ratusza) i kontynuował prace nad udoskonaleniem lampy naftowej, którą, jak głosi miejscowa tradycja, po raz pierwszy na świecie zapalono na ulicy u zbiegu dzisiejszych ulic Kościuszki i Węgierskiej. Region gorlicki, dzięki złożom ropy naftowej, stał się w XIX w. kolebką światowego przemysłu naftowego.