Grodzisk Mazowiecki

Grodzisk Mazowiecki — miasto powiatowe (siedziba powiatu grodziskiego), województwo mazowieckie.

Pierwsza wzmianka

1355 r. — źródło: fundacja drewnianego kościoła pw. św. Tomasza Apostoła przez Tomasza Grodziskiego (prawdopodobnie Tomasza Okunia z Grodziska)

Początki dzisiejszego Grodziska Mazowieckiego wiążą się z istniejącym już we wczesnym średniowieczu, na obrzeżu Puszczy Jaktorowskiej, lokalnym ośrodkiem administracyjno-militarnym z siedzibą w pobliskiej Chlebni — jego właściciele ulokowali na pograniczu włości i puszczy pograniczne grodzisko, którego pozostałości znajdują się dziś w granicach miasta. Wieś Grodzisk powstała w XII w., a pierwsza wzmianka źródłowa dotycząca konkretnie osady pochodzi z 1355 r., gdy Tomasz Grodziski (utożsamiany z Tomaszem Okuniem z Grodziska), pierwszy znany z imienia właściciel, ufundował tu drewniany kościół pod wezwaniem św. Tomasza Apostoła. Kościół spłonął w 1441 r.; nowy wzniesiono w tym samym miejscu w 1460 r., a Grodzisk stał się wówczas także siedzibą parafii.

Prawa miejskie

22 lipca 1522 r., nadane przez: król Zygmunt I Stary (prawo magdeburskie)

22 lipca 1522 r. król Zygmunt I Stary, na prośbę kanoników płockich Hieronima Okunia i jego brata Wojciecha, ówczesnych właścicieli wsi Grodzisko, nadał jej prawo magdeburskie oraz prawa miejskie, ustanawiając tygodniowy targ i dwa doroczne jarmarki. Losy miejskie Grodziska nie były jednak nieprzerwane: w 1870 r., w ramach carskich represji administracyjnych po powstaniu styczniowym, miasto utraciło prawa miejskie i stało się osadą wiejską, tracąc też funkcję siedziby powiatu na rzecz pobliskiego Błonia. Prawa miejskie przywróciły miastu dopiero niemieckie władze okupacyjne 8 września 1915 r., w trakcie I wojny światowej.

Etymologia nazwy

Grodzisk — od grodziska (dawnego grodu obronnego) — Nazwa ma charakter topograficzny i pochodzi wprost od słowa „grodzisko” — pozostałości dawnego grodu obronnego, otoczonego wałami i palisadą. Miano to nawiązuje bezpośrednio do wczesnośredniowiecznego ośrodka obronnego w pobliskiej Chlebni, na którego pograniczu z Puszczą Jaktorowską powstała późniejsza osada. Przydomek „Mazowiecki” dodano urzędowo dopiero w 1928 r., dla odróżnienia od innych miejscowości o nazwie Grodzisk w Polsce.

Herb

W polu czerwonym dwie srebrne rogaciny (groty strzał) grotami od siebie, ułożone w słup. Jest to zgodna z zasadami heraldyki, współczesna wersja herbu szlacheckiego Bogoria, którym pieczętował się ród Mokronoskich, właścicieli Grodziska od XVII do XIX w. — m.in. Andrzej Mokronoski, wojewoda mazowiecki i generał, oraz jego bratanek Stanisław, generał lejtnant. Według legendy herbowej król Bolesław Śmiały miał własnoręcznie wyciągnąć złamane tatarskie strzały z ciała rannego w boju rycerza herbu Bogoria, po czym nadać mu ten właśnie znak. Ponieważ z czasów królewskich nie zachowały się żadne pieczęcie miejskie, nie wiadomo, jakiego herbu miasto używało pierwotnie — w XIX w. posługiwano się herbami państwowymi kolejnych zaborców, a Bogorię jako herb miejski wybrano dopiero w 1847 r. Obecną, uściśloną wersję ustanowiono 28 czerwca 1995 r.

Flaga

Prostokątny płat białej tkaniny o proporcjach 5:8, z herbem miasta („Bogoria”) umieszczonym pośrodku.

Ciekawostka

Losy praw miejskich Grodziska Mazowieckiego były wyjątkowo burzliwe: miasto najpierw straciło je w 1870 r. w ramach carskich represji po powstaniu styczniowym (typowa kara stosowana wobec dziesiątek polskich miasteczek), by odzyskać je dopiero 8 września 1915 r. — i to z rąk niemieckich władz okupacyjnych I wojny światowej, a nie polskiego państwa. Paradoksalnie to właśnie ten okres degradacji do rangi wsi pozwolił Grodziskowi rozwinąć się jako podwarszawska miejscowość letniskowa i uzdrowiskowa, odwiedzana m.in. przez Władysława Reymonta i Adolfa Dygasińskiego.