Grudziądz

Grudziądz — miasto na prawach powiatu, województwo kujawsko-pomorskie.

Pierwsza wzmianka

5 sierpnia 1222 r. — źródło: dokument księcia Konrada Mazowieckiego wystawiony w „Lonyz” (prawdopodobnie Łońsk na Kujawach), nadający ziemię chełmińską wraz z Grudziądzem biskupowi misyjnemu Prus Chrystianowi

Historia Grudziądza sięga wczesnego średniowiecza i wiąże się z misją chrystianizacyjną Prusów. 5 sierpnia 1222 r. książę Konrad Mazowiecki nadał w miejscowości „Lonyz” (prawdopodobnie Łońsk na Kujawach) biskupowi misyjnemu Prus Chrystianowi dobra w ziemi chełmińskiej wraz z Grudziądzem — jest to pierwsza pewna wzmianka źródłowa o mieście, choć niektóre źródła wspominają też o wcześniejszej, mniej pewnej wzmiance z połowy XI w. dotyczącej osady „Grudenc”. Chrystian wkrótce założył tu swoją główną siedzibę, najpewniej miasto biskupie, i rozpoczął budowę murowanego zamku na Górze Zamkowej. W 1228 r. Konrad Mazowiecki nadał pozostałą część ziemi chełmińskiej sprowadzonemu do obrony misji pruskiej Zakonowi Krzyżackiemu, a w 1231 r. Krzyżacy, w drodze wymiany dóbr z biskupem Chrystianem, przejęli również Grudziądz.

Prawa miejskie

18 czerwca 1291 r., nadane przez: krzyżacki mistrz krajowy Meinhard z Kwerfurtu (prawo chełmińskie)

18 czerwca 1291 r. w Lipienku krzyżacki mistrz krajowy Meinhard z Kwerfurtu (Querfurtu) wystawił dla Grudziądza akt lokacyjny, regulujący prawnie jego granice i nadający miastu prawa chełmińskie. Analiza treści przywileju — w którym kilkakrotnie pada sformułowanie „miastu Grudziądzowi” oraz „sędzia rzeczonego miasta Grudziądza” — sugeruje, że ośrodek miejski faktycznie funkcjonował już wcześniej, a dokument z 1291 r. mógł jedynie formalnie usankcjonować i uregulować istniejący od dłuższego czasu stan rzeczy. Miasto otoczono następnie podwójnym murem obronnym z pięcioma, a później dziesięcioma wieżami i czterema bramami, a nad Wisłą, korzystając z dogodnego położenia handlowego, wzniesiono monumentalne gotyckie spichlerze zbożowe, które do dziś pozostają wizytówką Grudziądza.

Etymologia nazwy

Grudziądz — od „grudy” (grudek ziemi) — Najstarsza, łacińska forma nazwy miasta — „Grudenc” — wywodzi się najprawdopodobniej od staropolskiego słowa „gruda”, oznaczającego zbryloną, zmarzniętą lub zbitą ziemię. Nazwa mogła odnosić się do charakteru terenu w okolicy pierwotnej osady, położonej na wysokiej, stromej skarpie wiślanej.

Herb

W polu srebrnym czerwone mury miejskie z blankami, w których czarnej, otwartej bramie stoi biskup w złotych szatach liturgicznych — z miniaturą kościoła w prawej ręce i pastorałem w lewej. Mur zwieńczony jest wieżyczkami z daszkami, na szczycie każdej z nich powiewa flaga barwy złotej. Herb nawiązuje do Chrystiana z Oliwy, biskupa misyjnego Prus i faktycznego założyciela Grudziądza, oraz do murów obronnych średniowiecznego miasta. Wizerunek biskupa w bramie miejskiej widoczny był na pieczęciach miejskich już od XIII w. i był sukcesywnie rozbudowywany; obecną wersję zatwierdzono 18 czerwca 1937 r., a doprecyzowano 28 listopada 2012 r., usuwając z postaci biskupa szaty pontyfikalne i znak krzyża. Dawnym, średniowiecznym herbem miasta była czarna głowa tura — wizerunek ten przetrwał w herbie powiatu grudziądzkiego.

Flaga

Prostokątny płat o proporcjach wysokości do długości 5:8, złożony z trzech poziomych pasów: żółtego, czerwonego i białego.

Oś czasu

• 1231–1466

Ciekawostka

Grudziądz słynie z monumentalnego zespołu gotyckich spichlerzy zbożowych wzniesionych nad Wisłą jeszcze w czasach krzyżackich (pierwsze wzmianki o nich pochodzą z 1365 r.) — wysokich, wielokondygnacyjnych budowli, które dziś tworzą jedną z najbardziej rozpoznawalnych panoram miejskich w Polsce, widoczną już z daleka od strony rzeki.