Jarosław

Jarosław — miasto powiatowe (siedziba powiatu jarosławskiego), województwo podkarpackie.

Pierwsza wzmianka

1152 r. — źródło: Kronika ruska (Latopis kijowski), opisująca warowny gród jarosławski należący do księcia halicko-włodzimierskiego

Według tradycji gród w tym miejscu miał założyć już w 1031 r. książę kijowski Jarosław Mądry, od którego wywodzić by się miała nazwa miasta — legenda ta nie znajduje jednak potwierdzenia w źródłach współczesnych wydarzeniu. Najstarsza pewna wzmianka o Jarosławiu pochodzi z Kroniki ruskiej pod rokiem 1152: kronikarz odnotował, że spod warownego grodu jarosławskiego, należącego wówczas do księcia halicko-włodzimierskiego, wyruszył sprzymierzony z Węgrami książę Izasław II podczas najazdu Beli II na Ruś Halicką. W kolejnych dziesięcioleciach gród wielokrotnie stawał się areną walk pogranicza polsko-rusko-węgierskiego — w 1228 r. bojarzy Wasyl Gawryłowicz i Dawid Wyszatycz bronili się w nim przed wojskami księcia Daniela Halickiego, a w 1245 r. sam Daniel bronił Jarosławia przed księciem kijowskim Rościsławem.

Prawa miejskie

1375 r., nadane przez: książę opolski Władysław Opolczyk, namiestnik Rusi Czerwonej (prawo magdeburskie)

Jarosław otrzymał pierwsze prawa miejskie już w 1323 r. za panowania ruskich Rurykowiczów, lecz zaginięcie oryginalnego dokumentu lokacyjnego nie pozwala dziś odtworzyć jego treści. W 1349 r. król Kazimierz Wielki trwale włączył Jarosław wraz z zachodnią częścią Rusi Czerwonej do Królestwa Polskiego. W 1375 r. książę Władysław Opolczyk, sprawujący wówczas namiestnictwo Rusi w imieniu króla Ludwika Węgierskiego, nadał miastu nowy przywilej lokacyjny na prawie magdeburskim, w miejsce dawnego prawa ruskiego. Lokacja wiązała się z przeniesieniem osady ze wzgórza św. Mikołaja na miejsce dzisiejszej Starówki. W 1387 r. król Władysław Jagiełło nadał Jarosław wraz z zamkiem i okolicznymi dobrami Jaśkowi z Tarnowa — od tego momentu, aż do 1817 r., miasto pozostawało własnością prywatną kolejnych rodów: Tarnowskich, Odrowążów, Kostków, Ostrogskich, Lubomirskich, Zamoyskich, Sobieskich, Koniecpolskich, Sieniawskich i Czartoryskich.

Etymologia nazwy

Jarosław — od imienia księcia Jarosława (legenda) — Według popularnej tradycji nazwa miasta pochodzi od imienia księcia kijowskiego Jarosława Mądrego, który miał założyć tu gród w 1031 r. Legenda ta, choć powszechnie powtarzana, nie znajduje potwierdzenia we współczesnych jej źródłach pisanych — najstarsza pewna wzmianka o Jarosławiu pochodzi dopiero ze 121 lat później, z 1152 r.

Herb

Na niebieskiej tarczy białe mury miejskie, dziewięciokrotnie blankowane, z dwiema pięciokrotnie blankowanymi wieżami. W każdej wieży dwa okna, z których zwisają czerwono-srebrne proporce. W murach otwarta brama. Pod murami błękitna rzeka z płynącą po niej łodzią z białym żaglem i czerwono-srebrną chorągiewką; brzegi rzeki podkreślono kolorem zielonym. Całość zwieńczona złotą, otwartą koroną, otoczoną wieńcem w tych samych barwach. Herb nawiązuje do obronnego charakteru średniowiecznego Jarosławia oraz do jego dawnych tradycji szkutniczych i handlu rzecznego na Sanie. Wizerunek znany jest z pieczęci miejskich już od XVI w.

Flaga

Prostokątny płat złożony z dwóch poziomych pasów równej wysokości: czerwonego u góry i białego u dołu (barwy chorągwi powiewających na wieżach herbu).

Oś czasu

• 1152–1349

Ciekawostka

Jarosław, mimo iż od 1387 r. był miastem prywatnym, kolejno dziesięciu magnackich rodów, wyrósł w XVI i XVII w. na jeden z największych ośrodków handlowych I Rzeczpospolitej — odbywające się tu doroczne jarmarki należały do największych w całej Europie Środkowej, ściągając kupców z Niemiec, Włoch, Węgier, Turcji, a nawet Armenii i Persji.