Jastrzębie-Zdrój

Jastrzębie-Zdrój — miasto na prawach powiatu, województwo śląskie.

Pierwsza wzmianka

ok. 1295–1305 r. — źródło: łaciński dokument „Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis” (Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego), spisany za czasów biskupa Henryka z Wierzbna

Tereny wchodzące dziś w skład Jastrzębia-Zdroju wzmiankowane są w źródłach pisanych od ok. 1295 r. — dotyczy to jednak sąsiednich, odrębnych wówczas wsi księstwa opolsko-raciborskiego: Bożej Góry, Moszczenicy, Bzia i Ruptawy, wymienionych w łacińskim rejestrze dziesięciny biskupstwa wrocławskiego, „Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis”. Samo Jastrzębie (Dolne) pojawia się w źródłach dopiero na przełomie XIII i XIV w., w związku z wielką akcją osadniczą (tzw. łanowo-czynszową) na Górnym Śląsku — powstała wówczas wieś na prawie niemieckim, „Villa Hermani” (Hermannsdorf), wymieniana w dokumentach z 1376, 1391 i 1447 r. Historia samego uzdrowiska, od którego miasto wzięło drugi człon nazwy, sięga dopiero XIX w., gdy Emil von Schlieben odkrył tu źródła solankowe.

Prawa miejskie

30 czerwca 1963 r., nadane przez: Rada Ministrów Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej (rozporządzenie administracyjne (PRL))

Jastrzębie-Zdrój to jedno z najmłodszych miast w Polsce — gmina o tej nazwie powstała dopiero w 1924 r., a status osiedla uzyskała w 1955 r. Prawa miejskie nadano 30 czerwca 1963 r., u szczytu wielkiej powojennej akcji przemysłowej: rok wcześniej, w 1962 r., oddano do użytku pierwszą kopalnię węgla kamiennego („Jastrzębie”), po której w kolejnych latach powstały cztery następne („Moszczenica” – 1965, „Zofiówka” – 1969, „Borynia” – 1971, „Pniówek” – 1974). Pierwsza uroczysta sesja Miejskiej Rady Narodowej odbyła się 18 lipca 1963 r. w Domu Zdrojowym, a jej przewodniczący Stanisław Serwotka mówił wówczas o dynamicznym rozwoju miejscowości napędzanym budownictwem przemysłowym. W 1969 i 1973 r. do miasta włączono kolejno obie części sołectwa Jastrzębie Górne.

Etymologia nazwy

Jastrzębie — od ptaka jastrzębia (legenda o Czarnym Jastrzębiu) — Nazwa nawiązuje do jastrzębia, ptaka drapieżnego, który od średniowiecza widnieje na lokalnych pieczęciach i herbach. Miejscowa legenda głosi, że w tych stronach panował niegdyś okrutny władca zwany Czarnym Jastrzębiem, który niczym drapieżny ptak napadał na karawany kupieckie przejeżdżające przez pobliską Bramę Morawską — od jego przydomka wywodzić by się miała nazwa osady.

Zdrój — od odkrytych źródeł solankowych — Drugi człon nazwy pochodzi od uzdrowiska założonego w XIX w. wokół odkrytych przez Emila von Schliebena źródeł solankowych. Od 1861 r., gdy hrabia Feliks von Königsdorff przejął Jastrzębie Dolne, miejscowość nosiła nazwę Bad Königsdorff-Jastrzemb — nazwę Jastrzębie-Zdrój przywrócono dopiero po powrocie regionu do Polski w latach 20. XX w.

Herb

W polu zielonym czarny jastrząb z rozpostartymi skrzydłami, przysiadający na skrzyżowanych białych symbolach górniczych — żelazku i pyrliku (perlikiem). Na korpusie jastrzębia biała kropla, symbolizująca uzdrowiskową przeszłość miasta i wody solankowe. Zielono-czarna kolorystyka herbu nawiązuje do górnictwa węgla kamiennego. Autorem obecnego herbu, przyjętego uchwałą Miejskiej Rady Narodowej 20 lipca 1976 r., jest grafik Szymon Kobyliński, który oparł swój projekt na motywach dawniejszych pieczęci miejscowości — jastrząb czatujący na zdobycz widnieje na nich już od XVI w., pierwotnie stojąc na skałce, a od XVIII w. na gałęzi drzewa.

Flaga

Płat podzielony po skosie na trzy pola: zielone, białe i czarne, z herbem miasta umieszczonym pośrodku. Flagę, wraz z sztandarem miejskim, ustanowiono uchwałą Rady Miejskiej nr XLIV/766/98 z 31 marca 1998 r.; jej projekt kolorystycznie nawiązuje do barw herbu.

Oś czasu

• 1290–1327
• 1327–1922

Ciekawostka

Jastrzębie-Zdrój, choć dziś kojarzone przede wszystkim z górnictwem węgla kamiennego, było w XIX i na początku XX w. znanym uzdrowiskiem solankowym pod nazwą Bad Königsdorff-Jastrzemb — do miasteczka przyjeżdżali kuracjusze z całych Niemiec i Austro-Węgier. Odkrycie bogatych złóż węgla i uruchomienie w latach 1962–1974 pięciu kopalń całkowicie odmieniło charakter miejscowości, zamieniając senne uzdrowisko w jeden z największych ośrodków górniczych Górnego Śląska.