Jawor

Jawor — miasto powiatowe (siedziba powiatu jaworskiego), województwo dolnośląskie.

Pierwsza wzmianka

1242 r. — źródło: tradycyjnie przyjmowana data lokacji miejskiej Jawora (dokument lokacyjny nie zachował się)

Żaden dokument lokacyjny Jawora nie przetrwał do naszych czasów, co uniemożliwia dokładne ustalenie daty i okoliczności nadania miastu praw miejskich — część historyków datuje to wydarzenie ostrożniej, „między 1242 a 1275 rokiem”, choć tradycyjnie przyjmuje się rok 1242. Już na początku lat 80. XIII w. miasto posiadało kamienne mury obronne. Pierwsza pewna, źródłowo potwierdzona wzmianka o Jaworze pochodzi z 1300 r. — dotyczy ówczesnego burmistrza miasta i towarzyszy jej najstarszy zachowany wizerunek herbu miejskiego na pieczęci, przedstawiający św. Marcina na koniu.

Prawa miejskie

1242 r. (data tradycyjna, niepewna), nadane przez: nieznany (prawdopodobnie piastowski książę śląski) (prawo magdeburskie)

W 1274 r. Jawor stał się stolicą odrębnego Księstwa Jaworskiego, wydzielonego z rozległych ziem piastowskiego Śląska — było to możliwe wyłącznie dzięki temu, że miasto istniało już wówczas jako w pełni ukształtowany ośrodek miejski. Pierwszymi władcami nowego księstwa byli Bolesław Rogatka i jego syn zwany „Brzuchatym”, żaden z nich jednak nie przyczynił się szczególnie do rozwoju miasta — uczynił to dopiero kolejny władca, Bolko I Surowy, za którego panowania miasto rozkwitło gospodarczo i rozbudowało swoje terytorium, a on sam położył podwaliny pod słynny zamek jaworski. Miastu sprzyjało również nadanie prawa mili (1326 r.) oraz prawa składu i wolnego handlu solą w okręgu miejskim (1329 r.), co uczyniło z Jawora jeden z najsilniejszych ośrodków dolnośląskiego tkactwa.

Etymologia nazwy

Jawor — od drzewa jaworu (klonu białego) — Nazwa miasta pochodzi od jaworu (łac. Acer pseudoplatanus), gatunku klonu rozpowszechnionego w Sudetach i ich przedgórzu. Zgermanizowana forma nazwy, Jauer, była wtórna wobec pierwotnej, słowiańskiej nazwy — polska forma „Jawor” była używana urzędowo jeszcze w 1750 r., gdy król Prus Fryderyk II Wielki wymienił ją w zarządzeniu wydanym dla mieszkańców Śląska.

Herb

W polu błękitnym św. Marcin w złotej aureoli, na białym koniu zwróconym w prawą stronę, odcinający uniesionym mieczem połę swojego czerwonego płaszcza dla siedzącego za koniem, półnagiego żebraka przepasanego czerwoną chustą, z rękami uniesionymi ku górze. Wizerunek ten, oparty na legendzie o św. Marcinie z Tours, znany jest z pieczęci miejskich Jawora już od XIII w. — potwierdzają go zachowane odciski pieczęci z lat 1300, 1336 i 1340, co czyni ten herb jednym z najstarszych udokumentowanych herbów miejskich w Polsce.

Flaga

Prostokątny płat złożony z dwóch poziomych pasów równej wysokości: białego u góry i błękitnego u dołu.

Oś czasu

• 1242–1392
• 1392–1945

Ciekawostka

W Jaworze w 1355 r. urodził się Mikołaj z Jawora, zwany Wielkim — wybitny średniowieczny uczony, filozof i teolog, który został rektorem uniwersytetu w Heidelbergu, jednej z najstarszych i najznamienitszych uczelni ówczesnej Europy.