Jelenia Góra

Jelenia Góra — miasto na prawach powiatu, województwo dolnośląskie.

Pierwsza wzmianka

1281 r. — źródło: dokument łaciński wymieniający osadę pod niemiecką nazwą „Hyrzberc”

Legenda głosi, że gród u zbiegu Kamiennej i Bobru założył sam Bolesław Krzywousty, który podczas polowania w XII w. postrzelił jelenia, a w pogoni za nim tak się zapędził w góry, że jego drużyna musiała go długo szukać — jeleń miał jedynie udawać rannego, by zatrzymać księcia w tym pięknym miejscu. Historycznie jednak osada powstała dopiero w połowie XIII w., zorganizowana przez niemieckich osadników sprowadzonych przez księcia Bolesława II Rogatkę. Pierwsza pewna wzmianka źródłowa pochodzi z 1281 r., gdy miejscowość wymieniono pod niemiecką nazwą „Hyrzberc” (dosłownie „jelenia góra”) — w kolejnych dokumentach zapisywano ją też jako „Hyrspergk” (1305) czy „Hirsberg” (1521). Nazwę spolszczono dopiero po 1945 r., tłumacząc ją wprost na „Jelenia Góra”.

Hyrzberc

Prawa miejskie

przed 1288 r., nadane przez: piastowscy książęta jaworsko-świdniccy (prawo magdeburskie)

Dokładna data i okoliczności lokacji Jeleniej Góry na prawie magdeburskim nie są znane, ale zapiski z 1288 r. określają już jej mieszkańców mianem mieszczan, co dowodzi, że miasto musiało zostać ulokowane wcześniej. Liczne przywileje śląskich książąt jaworsko-świdnickich sprzyjały szybkiemu rozwojowi i wzrostowi zamożności miasta — w 1291 r. źródła wspominają o zamku wzniesionym na pobliskim wzgórzu, a w kolejnych dekadach książę Bolko II nadawał miastu prawa do warzenia piwa, sukiennictwa, winiarstwa oraz handlu winem. W 1392 r., po wygaśnięciu miejscowej linii Piastów, Jelenia Góra przeszła pod bezpośrednie panowanie królów czeskich, od których — za Jagiellonów — otrzymała dużą samodzielność i przywilej bicia własnej monety.

Etymologia nazwy

Jelenia Góra — tłumaczenie niemieckiej nazwy Hirschberg — Nazwa miasta jest dosłownym tłumaczeniem jego niemieckiej nazwy, Hirschberg („jelenia góra”), nadanym po 1945 r. Wcześniejsze łacińskie i niemieckie zapisy nazwy osady — „Hyrzberc” (1281), „Hyrspergk” (1305), „Hirsberg” (1521) — konsekwentnie nawiązywały do tego samego motywu, upamiętnionego też w herbie miasta przedstawiającym jelenia.

Herb

Na srebrnej tarczy czerwony jeleń, skierowany w prawo (heraldycznie), stojący na trzech zielonych wzgórzach (tzw. trójwzgórzu). Jeleń trzyma w pysku trzy złote żołędzie połączone jedną zieloną szypułką, z daleka przypominające listek koniczyny. To klasyczny herb mówiący — jego treść dosłownie powtarza niemiecką nazwę miasta. W okresie wojny trzydziestoletniej, przed 1629 r., jeleniogórscy kupcy samowolnie zmienili herb na wzór szlacheckiego, sporządzając fałszywy dyplom herbowy zatwierdzony przez cesarza Ferdynanda II w 1630 r. — tarczę podzielono wówczas na pole błękitne i srebrne, dodano hełm, klejnot i labry. Ta historyczna, dwubarwna wersja bywa mylona ze współczesną, ale obecny herb, obowiązujący od 1990 r., wrócił do pierwotnego wzoru: jednolitej srebrnej tarczy z jeleniem stojącym na trójwzgórzu.

Flaga

Prostokątny płat tkaniny o proporcjach wysokości do długości 5:8, złożony z trzech poziomych pasów: białego, żółtego i czerwonego. W górnej części flagi, po stronie swobodnej (przeciwnej do drzewca), umieszczono herb miasta.

Oś czasu

• 1281–1392
• 1392–1945

Ciekawostka

Przywilej cesarski z 1630 r. dał jeleniogórskim kupcom wyłączność na handel cienkim płótnem lnianym i woalami — jeleniogórskie tkaniny, produkowane według francuskich i szwajcarskich wzorów, docierały do odbiorców w całej Europie i uczyniły z miasta jeden z najbogatszych ośrodków tekstylnych Śląska aż do połowy XVIII w., gdy włączenie regionu do Prus odcięło je od dotychczasowych rynków zbytu.