Kartuzy

Kartuzy — miasto powiatowe (siedziba powiatu kartuskiego), województwo pomorskie.

Pierwsza wzmianka

1391 r. — źródło: dokument erekcyjny parafii w Kiełpinie

Nazwa i początki Kartuz są ściśle związane z osiedleniem się tu w latach 1382–1383 mnichów z surowego zakonu kartuzów — fundatorem klasztoru pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny był kaszubski szlachcic Jan z Rusocina. Pierwsza pisemna wzmianka o powstającej przy klasztorze osadzie pochodzi z 1391 r., z dokumentu erekcyjnego parafii w Kiełpinie. Sam teren był zamieszkany znacznie wcześniej — świadczą o tym grodzisko wczesnośredniowieczne nad Jeziorem Cichym oraz nazwy takie jak Gaj Świętopełka, nawiązująca do księcia gdańskiego sprzed przybycia zakonników.

Prawa miejskie

29 marca 1923 r., nadane przez: Rada Ministrów II RP (rozporządzenie podpisane przez premiera gen. Władysława Sikorskiego) (rozporządzenie administracyjne (II RP))

Kartuzy, mimo sześciu wieków historii jako osada przyklasztorna, prawa miejskie otrzymały bardzo późno — dopiero 29 marca 1923 r., na mocy rozporządzenia Rady Ministrów II Rzeczypospolitej podpisanego przez premiera i ministra spraw wewnętrznych gen. Władysława Sikorskiego, zaliczającego dotychczasową gminę wiejską Kartuzy w poczet miast województwa pomorskiego. Wcześniej, po odzyskaniu niepodległości, Kartuzy pełniły od 1919 r. funkcję siedziby powiatu, będąc formalnie nadal wsią.

Etymologia nazwy

Kartuzy — od zakonu kartuzów — Nazwa miasta pochodzi wprost od zakonu kartuzów (łac. Ordo Cartusiensis), którego klasztor założono tu w latach 1382–1383. Sama nazwa zakonu wywodzi się od doliny La Chartreuse koło Grenoble we Francji, gdzie w 1084 r. św. Brunon z Kolonii założył pierwszą kartuzję.

Herb

W polu błękitnym głowa czarnego gryfa ze srebrnym dziobem i czerwonym językiem, bez korony, zwrócona w heraldycznie lewą stronę; nad głową siedem srebrnych gwiazd ułożonych w półkole. Gwiazdy nawiązują do legendy o siedmiu towarzyszach św. Brunona i siedmiu gwiazdach ze snu biskupa Hugona z Grenoble, wskazujących miejsce pod pierwszy klasztor kartuzów; głowa gryfa nawiązuje do herbu starokaszubskiej ziemi. Projekt herbu opracował dr Aleksander Majkowski, kaszubski pisarz i działacz, mieszkaniec Kartuz — zatwierdziła go Rada Gminy uchwałą z 31 stycznia 1923 r., a formalnie nadał Minister Spraw Wewnętrznych Władysław Kiernik dekretem z 10 lipca 1923 r.

Flaga

Dekret nadający herb z 1923 r. określił równocześnie barwy miasta w kolejności: błękitną, białą i czarną — w atlasie zilustrowane jako trzy poziome pasy w tej kolejności (od góry), odpowiadające barwom pola tarczy, gwiazd z dziobem gryfa oraz samego gryfa.

Oś czasu

• 1308–1466

Ciekawostka

Herb Kartuz nawiązuje do legendy o narodzinach samego zakonu: gdy św. Brunon z Kolonii szedł w 1084 r. do biskupa Grenoble Hugona, by ten wskazał mu miejsce pod klasztor, Hugonowi miało się przyśnić siedem gwiazd wskazujących drogę. Te same siedem gwiazd — oraz liczba siedmiu pierwszych towarzyszy Brunona — trafiło do herbu Kartuz w 1923 r., razem z czarną głową gryfa symbolizującą starokaszubską ziemię, od której wzięła się nazwa Kaszuby.