Kluczbork

Kluczbork — miasto powiatowe (siedziba powiatu kluczborskiego), województwo opolskie.

Pierwsza wzmianka

1252 r. — źródło: zapis o osadzie targowej księcia wrocławskiego Henryka III

Według serwisu miasta w 1252 r. wzmiankowano tu osadę targową Cruceburch, należącą do księcia wrocławskiego Henryka III Białego. Rok później książęta wrocławscy pozwolili Zakonowi Krzyżowców z Czerwoną Gwiazdą, szpitalnikom z Pragi, założyć w tym miejscu miasto i targ. Słownik etymologiczny nazw geograficznych Śląska (SENGŚ) jako najstarszy zapis notuje Cruczburgh z 1257 r. (Codex diplomaticus Silesiae, t. XIV), a dalej m.in. Stadt Cruceborg (1274) i Cruceburch (1275). Angielska Wikipedia podaje, bez przypisu, że osadę zbudowano 2 listopada 1252 r. Tekstu zapisu z 1252 r. w dostępnych opracowaniach nie przytoczono.

Prawa miejskie

1253 r. (przywilej Henryka IV Probusa - 1274 r.), nadane przez: książęta wrocławscy (Henryk III Biały) dla Zakonu Krzyżowców z Czerwoną Gwiazdą (prawo niemieckie)

Według serwisu miasta w 1253 r. książęta wrocławscy zezwolili krzyżowcom z czerwoną gwiazdą na lokację miasta, a w 1274 r. książę Henryk IV Probus nadał przywilej lokacji „na prawie niemieckim”; odtąd w imieniu księcia rządził wójt. Źródła różnią się co do szczegółów: angielska Wikipedia podaje prawo magdeburskie i datę 26 lutego 1253 r., uznawaną za oficjalną datę założenia, a archiwalna strona powiatu - lokację na prawie flamandzkim w 1276 r. SENGŚ pisze, że miasto założyli rycerze krzyżowi w 1274 r. Tekstu przywileju w dostępnych opracowaniach nie przytoczono.

Etymologia nazwy

Kreuzburg - krzyżowy zamek — Według SENGŚ nazwa pochodzi od niemieckiego określenia o charakterze kultowym, oznaczającego „krzyżowy zamek” - nadali ją rycerze krzyżowi, założyciele miasta. Serwis miasta wywodzi ją od nazwy Kreuzherren, czyli krzyżowców. Dawne zapisy to m.in. Cruczburgh (1257), Cruceburch (1275), Creuczburg (1449) i Creutzburg (1679).

Kluczbork - polska adaptacja — Według SENGŚ Polacy wymawiali niemiecką nazwę jako Krucibork, a potem Klucbork i Kluczborek - pod wpływem ludowej reinterpretacji, która łączyła drugi człon ze słowem bór. Słownik notuje formy Kluzbork i Krucibork z XVII w., Kluzborek (1845) i Kluczborek (1900); obecna forma Kluczbork pojawia się w wykazach po 1945 r. SENGŚ podkreśla, że polska nazwa jest bezsprzecznie fonetyczną adaptacją niemieckiej.

Od kruka - pseudoetymologia — SENGŚ wspomina, że z ludowych przekształceń nazwy wzięły się pseudoetymologie łączące ją z krukiem. Słownik traktuje je jako błędne.

Herb

W polu srebrnym (białym) czerwony mur z trzema blankowanymi wieżami - środkowa wyższa - z czarnymi spoinami; w murze brama z otwartymi złotymi wrotami; nad wieżami bocznymi i na wieży środkowej czarne krzyże. Zastrzeżenie: opis sporządzony na podstawie wizerunku herbu - dosłownego brzmienia uchwały nie udało się dotrzeć. Według serwisu miasta herb ustalił się już w XIV w. i jest znany z najstarszej pieczęci z 1376 r.: w polu tarczy zamek o trzech wieżach blankowanych i bramie o otwartych wrotach, nad wieżami i nad bramą krzyże, a dokoła tarczy trzy gwiazdy. Krzyże nawiązują do założycieli miasta, Zakonu Krzyżowców z Czerwoną Gwiazdą. Archiwalna strona powiatu kluczborskiego stawia przy dacie 1376 znak zapytania (1323?) i zauważa, że w wersjach barwnych krzyż bywał czerwony albo czarny - czarne krzyże na czerwonym murze autor uważa za naleciałość z czasów pruskich.

Flaga

Prostokątny płat o proporcjach 5:8 z szerokim pasem czerwonym (ok. 6/7 wysokości) u góry i wąskim białym u dołu; przy drzewcu, w czerwonym pasie, herb miasta. Zastrzeżenie: opis sporządzony na podstawie wzoru graficznego flagi - dosłownego brzmienia uchwały nie udało się dotrzeć. Proporcje pasów przyjęto ze wzoru.

Oś czasu

• 1356–1945

Ciekawostka

W Kluczborku działa Muzeum im. Jana Dzierżona, pioniera nowoczesnego pszczelarstwa o międzynarodowej sławie (1811-1906), który miał tu pomnik od 1981 r. Muzeum gromadzi zbiory pszczelarskie z całego kraju.