Końskie

Końskie — siedziba powiatu koneckiego (miasto powiatowe), województwo świętokrzyskie.

Pierwsza wzmianka

1124 r. — źródło: dokument kardynała Idziego dla klasztoru w Tyńcu

Pierwsza wzmianka o Końskich pochodzi z 1124 r. — w dokumencie kardynała Idziego dla benedyktyńskiego klasztoru w Tyńcu wymieniono Prandotę z Prandocina, protoplastę możnego rodu Odrowążów, jako właściciela osady. Niektóre źródła wskazują datę 1145 r. jako pierwszą pewną wzmiankę — dokument potwierdzający prawa Szawła, syna Prandoty Starego, do dóbr koneckich. Ślady osadnictwa na tym terenie sięgają jednak XI w. — cmentarzysko z tego okresu odkryto w 1925 r.

[Prandota z Prandocina jako właściciel Końskich]

Prawa miejskie

30 grudnia 1748 r., nadane przez: król August III Sas (prawo magdeburskie)

Końskie otrzymały prawa miejskie 30 grudnia 1748 r. z nadania króla Augusta III Sasa, staraniem Jana Małachowskiego — kanclerza wielkiego koronnego i właściciela dóbr koneckich. Choć Małachowski już w 1729 r. wydał mieszkańcom przywileje i nazywał osadę miastem, formalna lokacja na prawie magdeburskim nastąpiła dopiero w 1748 r. Wraz z prawami miejskimi Końskie otrzymały herb ze splecionymi inicjałami kanclerza i miasto pod nazwą Końskie Wielkie stało się centrum jego rozległych dóbr. Małachowski założył tu manufaktury żelazne, papiernie i rurarnie produkujące broń.

Etymologia nazwy

Od hodowli koni — Nazwa Końskie pochodzi najprawdopodobniej od słowa „koński" — miejscowość była niegdyś ośrodkiem hodowli koni. Końce (końskie pastwiska lub targ koński) były typowym elementem osad średniowiecznych, a nazwa Końskie mogła oznaczać „miejsce należące do koni" lub „targ koński". Pośrednio nawiązuje do niej herb — inicjały JMK można rozszyfrować też jako „Jan Małachowski Końskie".

JMK — trzy litery, trzy znaczenia — Herb Końskich to splecione inicjały JMK, które historycy odczytują trojako: Jan Małachowski Kanclerz (od imienia i tytułu fundatora), Jan Małachowski Końskie (od imienia, nazwiska i miasta) lub Miasto Końskie (MK z dodanym J). Herb jako monogram magnata fundatora to wyjątkowy przypadek w polskiej heraldyce miejskiej. Wikipedia Polska Heraldyczna ocenia go jako słabej jakości relikt PRL, gdyż monogram jest nieczytelny, a historyczny wzór z pieczęci XVIII w. różni się od obecnego.

Herb

Na czerwonej tarczy splecione inicjały JMK barwy złotej, nawiązujące do Jana Małachowskiego, kanclerza wielkiego koronnego i fundatora miasta. Wzór herbowy wywodzi się z pieczęci miejskich z XVIII w. i Albumu Heroldii Królestwa Polskiego (1849 r.). Monogram funkcjonował nieoficjalnie od 1965 r., oficjalnie ustanowiony w Statucie Gminy Końskie w 1995 r., złotą barwę liter przyjęto w 1996 r. Herb jest krytykowany przez heraldyków jako nieczytelny i niezgodny z zasadami heraldyki.

Flaga

Cztery poziome pasy równej szerokości: żółty (górny), czerwony, biały i niebieski (dolny) — barwy wywiedzione z herbu powiatu koneckiego.

Ciekawostka

„Wybory wygrywa się w Końskich, a nie w Wilanowie" — te słowa Grzegorza Schetyny z 2015 r. wyniosły małe świętokrzyskie miasto do rangi symbolu polskiej polityki. W 2020 r. TVP zorganizowała tu jednostronną „debatę prezydencką" z Andrzejem Dudą (Rafał Trzaskowski odmówił przyjazdu) — Duda wygrał wybory różnicą 2%. W 2025 r. historia się powtórzyła: 11 kwietnia TV Republika i 28 maja TVP, TVN i Polsat transmitowały z Końskich dwie debaty prezydenckie. Końskie stały się miejscem magicznym: kto tu przyjedzie, ten „chce być prezydentem całej Polski". Kto nie przyjedzie — płaci polityczną cenę.