Kościan

Kościan — miasto powiatowe (siedziba powiatu kościańskiego), województwo wielkopolskie.

Pierwsza wzmianka

1296 r. — źródło: dokumenty książęce z okresu podziału Wielkopolski, wymieniające miasto pod nazwą „Cosczan”

Pierwsze wzmianki o osadzie targowej w miejscu dzisiejszego Kościana pochodzą już z XIII w. — funkcjonowała ona wówczas w okolicach dzisiejszego Placu Wolności, określana później w źródłach jako „Antiqua Civitas” i „Sthare Myastho” (Stare Miasto). Ze względów bezpieczeństwa mieszkańcy przenieśli się później na wyspę położoną w widłach rzeki Obry. Pierwsza wzmianka wymieniająca wprost nazwę miasta, w formie „Cosczan”, pochodzi z 1296 r. — tego samego roku, 10 marca pod Krzywiniem, książęta Władysław Łokietek (kujawski) i Henryk III (głogowski) zawarli ugodę o podziale Wielkopolski, na mocy której Kościan przypadł jednemu z nich.

Prawa miejskie

2. połowa XIII w. (data niepewna), potwierdzone 1400 r., nadane przez: pierwotnie nieznany władca piastowski; potwierdził król Władysław Jagiełło (prawo magdeburskie)

Dokładna data i okoliczności pierwotnej lokacji Kościana nie są znane. Historycy wskazują, że mogła ona nastąpić u schyłku panowania księcia wielkopolskiego Przemysła I (zm. 1257), w czasie rządów Bolesława Pobożnego (1257–1279) lub na początku panowania Przemysła II (od 1279 r.), późniejszego króla Polski — miasto było wówczas własnością książęcą. Już w 1238 r. książę wrocławski Henryk III Biały nadał kościańskiemu duchowieństwu różne przywileje, co poświadcza wczesne znaczenie osady. Od 1332 r. źródła określają Kościan jako miasto królewskie. W 1400 r. król Władysław Jagiełło formalnie potwierdził i odnowił przywilej miejski, lokując miasto na prawie magdeburskim — od tego momentu rozpoczął się okres największej świetności Kościana, trwający aż do potopu szwedzkiego w 1655 r. W XV w. był on, zaraz po Poznaniu, największym miastem Wielkopolski.

Etymologia nazwy

Kościan — od rośliny bagiennej „koścień” — Nazwa miasta najprawdopodobniej pochodzi od rośliny bagiennej zwanej „kościeniem”, porastającej niegdyś podmokłą dolinę rzeki Obry, nad którą leży miasto.

Herb

W polu białym (srebrnym) czerwona baszta o konstrukcji drewnianej, z otwartą bramą, dwoma czarnymi prostokątnymi oknami, czerwoną galeryjką wspartą na pięciu kolumnach oraz trójkątnym niebieskim daszkiem zwieńczonym żółtą (złotą) gałką. Najstarsza zachowana pieczęć herbowa miasta pochodzi z końca XIV w. — znana jest z odcisków na dokumentach z lat 1396, 1397, 1401 i 1408. Od 1881 r. miasto zaczęło używać innej pieczęci, przedstawiającej basztę z unoszącym się nad nią orłem o rozpostartych skrzydłach — był to jednak w istocie znak ochronny nadany kościańskim sukiennikom przez króla Kazimierza Jagiellończyka, a nie właściwy herb miejski. W czasie okupacji hitlerowskiej (1939–1945) niemieckie władze powróciły do pierwotnego wizerunku wzorowanego na średniowiecznych pieczęciach, a po 1990 r. radni miejscy opracowali obecny, historycznie uzasadniony wzór herbu.

Flaga

Prostokątny płat o proporcjach 5:8, złożony z dwóch poziomych pasów: szerszego białego (ok. 70% płata) i węższego błękitnego u dołu. Na tle białego pasa, po lewej stronie, umieszczono wizerunek czerwono-czarnej baszty herbowej z żółto-niebieskimi elementami. Flagę opracował w listopadzie 1997 r. Instytut Heraldyczno-Weksylologiczny w Warszawie — jej barwy nawiązują do herbu miasta, a dodatkowy błękitny pas symbolizuje Kanał Obrzański, nieodłączny element krajobrazu Kościana.

Ciekawostka

Kościan, dziś liczący nieco ponad 23 tysiące mieszkańców, w XV w. był drugim co do wielkości miastem całej Wielkopolski, ustępując jedynie Poznaniowi — zawdzięczał to pozycji prężnego ośrodka sukienniczego, produkującego sukna znane i cenione również poza granicami Polski. Świetność tę przerwał dopiero potop szwedzki: w 1655 r. rajtarzy spalili miasto w odwecie za pomoc udzieloną przez mieszkańców oddziałom Krzysztofa Żegockiego, walczącym ze Szwedami pod przebraniem szwedzkich mundurów.