Kościerzyna

Kościerzyna — miasto powiatowe (siedziba powiatu kościerskiego), województwo pomorskie.

Pierwsza wzmianka

1284 r. — źródło: dokument księcia pomorskiego Mściwoja II, nadający osadę „Costerina” wraz z ziemią Pirsna księżnej Gertrudzie

Najwcześniejsze ślady osadnictwa w okolicach Kościerzyny sięgają czasów prehistorycznych — odkryto tu groby skrzynkowe na pozostałościach dawnych cmentarzysk. Pierwszą pisemną wzmiankę i najdawniejszą nazwę miasto zawdzięcza księciu pomorskiemu Mściwojowi II, który dokumentem z 1284 r. nadał osadę wraz z okoliczną ziemią zwaną Pirsna swojej krewniaczce, księżnej Gertrudzie (córce księcia Sambora II). Wśród 22 miejscowości wymienionych w tym nadaniu Costerina została wskazana jako pierwsza — książę zaznaczył przy tym, że osada ma być wolna od władzy książęcych wojewodów, kasztelanów i innych urzędników. Nazwa powraca w źródłach jeszcze dwukrotnie: w przywileju z 1291 r. oraz w akcie sprzedaży z 1312 r., gdy Gertruda odsprzedała kościerskie dobra Krzyżakom za 300 grzywien.

Costerina

Prawa miejskie

1398 r., nadane przez: zakon krzyżacki (prawo chełmińskie)

Droga Kościerzyny do praw miejskich przebiegała dwuetapowo, już pod panowaniem krzyżackim: w 1346 r. dokonano lokacji wsi Kościerzyna na prawie chełmińskim, a w 1398 r. — odrębnej lokacji Kościerzyny jako miasta, na mocy tego samego prawa. Wytyczono wówczas rynek i przylegające do niego uliczki, których układ przetrwał w niezmienionej formie do dziś. Już pod koniec XIII w., gdy Kościerzyna należała do księżnej Gertrudy, istniał tu prawdopodobnie niewielki zameczek obronny otoczony wodą — po nabyciu miasta w 1312 r. Krzyżacy przebudowali go według własnych potrzeb, a po wojnie trzynastoletniej budowla stała się siedzibą polskich starostów.

Etymologia nazwy

Kościerzyna — od nazwy osobowej Kościera — Najdawniejsza zapisana forma nazwy, „Costerina” z dokumentu z 1284 r., ma najprawdopodobniej charakter dzierżawczy — wywodzi się od staropolskiej nazwy osobowej Kościera (lub Kościerz), oznaczając pierwotnie „własność Kościery”. To wzorzec typowy dla wielu pomorskich i kaszubskich toponimów zakończonych na „-yna”.

Herb

W polu białym (srebrnym) czarny niedźwiedź kroczący w heraldycznie lewą stronę, pod czarnym drzewem dębowym z pięcioma zielonymi listkami. Wizerunek herbowy wywodzi się z kościerskiej legendy, według której jeden z mieszkańców miasta zabił groźnego niedźwiedzia nękającego okolicę — wydarzenie miało rozegrać się właśnie pod dębem. Najstarsze udokumentowane przedstawienia herbu pochodzą z XVI-wiecznych pieczęci miejskich.

Flaga

Prostokątny płat złożony z dwóch poziomych pasów: białego u góry i zielonego u dołu, z herbem miasta umieszczonym pośrodku.

Oś czasu

• 1312–1466
• 1772–1920

Ciekawostka

W drugiej połowie XIX w. Kościerzyna była uznawana za rzeczywistą stolicę Kaszub — to tu koncentrowało się życie społeczno-kulturalne regionu. Działali i tworzyli tu m.in. dr Aleksander Majkowski, autor „Życia i przygód Remusa”, uważanego za najważniejszą powieść w języku kaszubskim, a także Izydor Gulgowski i Franciszek Sędzicki. Z inicjatywy władz kościerskich powstał w pobliskich Wdzydzach Kiszewskich Kaszubski Park Etnograficzny — pierwsze muzeum na wolnym powietrzu na ziemiach polskich.