Krosno

Krosno — miasto na prawach powiatu, województwo podkarpackie.

Pierwsza wzmianka

1282 r. — źródło: dokument księcia krakowskiego Leszka Czarnego, wystawiony dla biskupstwa lubuskiego

Ślady osadnictwa na terenie dzisiejszego Krosna sięgają neolitu, a podczas prac wykopaliskowych w rynku odkryto pozostałości osady celtyckiej z II w. p.n.e. Właściwa osada rozwinęła się na przełomie XII i XIII w. przy szlaku handlowym z Małopolski na Ruś i Węgry. Pierwsza pewna wzmianka źródłowa pochodzi z 1282 r., z dokumentu księcia krakowskiego Leszka Czarnego wystawionego dla biskupstwa lubuskiego — Krosno wymieniono w nim jako jedną z 34 miejscowości należących do posiadłości książęcych. Co istotne, przy nazwie nie użyto określenia „villa” (wieś), co sugeruje, że była to już wówczas osada o znaczniejszym charakterze.

Prawa miejskie

ok. 1342 r. (data niepewna), nadane przez: król Kazimierz Wielki (prawo magdeburskie)

Przywilej lokacyjny Krosna zaginął — już w 1665 r. mieszczanie nie potrafili go okazać lustratorom królewskim, tłumacząc, że dokument przepadł „z dawien dawna”. Z tego powodu dokładna data lokacji pozostaje nieustalona; przyjmuje się, że Kazimierz Wielki przekształcił Krosno z osady w miasto na prawie magdeburskim około 1342 r., po przyłączeniu Rusi Czerwonej do Korony w 1340 r. Najstarszy zachowany dokument królewski dotyczący miasta pochodzi z 1367 r. i dotyczy sprzedaży wójtostwa krośnieńskiego — historycy przypuszczają, że był wzorowany na wcześniejszym, zaginionym akcie lokacyjnym. W tym samym roku Kazimierz Wielki nadał Krosnu tytuł Królewskiego Wolnego Miasta oraz własny herb rodowy — pół orła i pół lwa pod wspólną koroną. Miasto pozostało królewskie aż do rozbiorów.

Etymologia nazwy

Krosno — od tkaczy z Krosna nad Odrą — Według najczęściej przytaczanej hipotezy nazwa miasta pochodzi od przybyszów — tkaczy z Krosna nad Odrą, sprowadzonych przez Kazimierza Wielkiego wraz z grupą osadników niemieckich w czasie lokacji miasta. Mieliby oni przenieść nazwę swojej rodzinnej miejscowości na nowo zakładany ośrodek.

Krosno — od warsztatu tkackiego (krosna) — Druga hipoteza wywodzi nazwę wprost od staropolskiego słowa „krosna”, czyli warsztatu tkackiego — nawiązując do rzemiosła tkackiego, które od średniowiecza stanowiło jedną z podstaw gospodarki miasta, rozwijającego się przy szlaku handlowym na Węgry.

Herb

W polu czerwonym pół złotego (żółtego) lwa oraz pół srebrnego (białego) orła, złączone grzbietami i zwrócone do siebie tyłem, pod wspólną złotą koroną. Jest to herb rodowy Kazimierza Wielkiego, związany z łęczycko-kujawską linią Piastów — król nadał go miastu w 1367 r. wraz z tytułem Królewskiego Wolnego Miasta. W różnych odmianach ten sam motyw występuje do dziś w herbach miejscowości kujawskich, m.in. Brześcia Kujawskiego, Gniewkowa i Rypina.

Flaga

Prostokątny płat złożony z czterech poziomych pasów: żółtego, białego, czerwonego (barwy heraldyczne herbu) oraz niebieskiego — koloru maryjnego, związanego z patronką miasta, Matką Bożą Murkową. W części centralnej umieszczono herb miasta.

Oś czasu

• 1282–1340

Ciekawostka

W 1365 r. Kazimierz Wielki wydał w Krośnie dokument nakazujący kupcom udającym się na Węgry i Ruś — lub stamtąd powracającym — by „nie odważali się omijać Krosna”. Ten przymus drogowy, w połączeniu z późniejszym prawem składu win i żelaza nadanym przez Zygmunta Augusta w 1550 r., uczynił z miasta jeden z najzamożniejszych ośrodków handlowych południowej Polski. W szczytowym okresie miejscowi rzemieślnicy reprezentowali ponad 60 zawodów skupionych w 40 cechach, a obok Polaków mieszkali tu Niemcy, Ormianie, Węgrzy i Szkoci.