Łańcut

Łańcut — miasto powiatowe (siedziba powiatu łańcuckiego), województwo podkarpackie.

Pierwsza wzmianka

1349 r. — źródło: tradycyjnie przyjmowana data lokacji miasta przy grodzie na Łysej Górze, za panowania Kazimierza Wielkiego

Wykopaliska dowodzą, że ziemię łańcucką zamieszkiwano już w neolicie, a w początkach drugiego tysiąclecia istniały tu grody obronne. Zanim powstało miasto, na wzgórzu zwanym do dziś Łysą Górą funkcjonowała osada. Król Kazimierz Wielki, który w latach 1340–1349 zajął ziemię przemyską, nadał Łysą Górę wraz z przyległymi włościami zasłużonemu wojewodzie sandomierskiemu Ottonowi z Pilczy herbu Topór. Około 1349 r. przy grodzie lokowano miasto i powstała parafia łańcucka z drewnianym kościołem pw. św. Barbary. W założeniu miasta wzięli udział osadnicy ze Śląska oraz koloniści niemieccy — od ich rodzinnej miejscowości Landshut („strażnica kraju”) wywodzi się nazwa Łańcuta.

mleka tu i płócien lnianych wielka jest zwykle obfitość

Prawa miejskie

ok. 1349 r. (data tradycyjna), nadane przez: król Kazimierz Wielki (według części źródeł książę Władysław Opolczyk) (prawo magdeburskie)

Za datę lokacji Łańcuta przyjmuje się tradycyjnie rok 1349, a samą lokację wiąże się z królem Kazimierzem Wielkim — część źródeł wskazuje jednak na księcia Władysława Opolczyka jako faktycznego wystawcę przywileju, a niektórzy historycy dopuszczają też późniejsze nadanie praw przez samego Ottona z Pilczy. Łańcut przez całą swą historię pozostawał miastem prywatnym, należąc kolejno do czterech wielkich rodów: Pileckich (do 1586 r.), Stadnickich, Lubomirskich i Potockich — aż do 1944 r. Leżące na ważnym szlaku handlowym miasto przeżywało za Pileckich okres rozkwitu; już w 1406 r. łańcuckim czeladnikom tkackim nadano statut, na którym widnieje najstarsza zachowana pieczęć miejska ze św. Michałem zabijającym smoka.

Etymologia nazwy

Łańcut — od bawarskiego Landshut („strażnica kraju”) — Nazwa miasta wywodzi się od niemieckiego Landshut, oznaczającego dosłownie „strażnicę kraju”. Nazwę przynieśli koloniści niemieccy sprowadzeni tu przy zakładaniu miasta w połowie XIV w. — według przekazów pochodzili z bawarskiej miejscowości o tej samej nazwie. Z czasem forma Landshut uległa spolszczeniu do dzisiejszego „Łańcut”.

Herb

W polu czerwonym święty Michał Archanioł w szacie srebrnej, ze złotym nimbem, przebijający złotą włócznią paszczę czarnego smoka, który leży na plecach, skulony w odruchu obronnym. Św. Michał jest patronem miasta, a jego wizerunek pochodzi wprost z najstarszej zachowanej pieczęci miejskiej z 1406 r., umieszczonej na statucie łańcuckich czeladników tkackich — cech tkaczy należał tu od średniowiecza do najliczniejszych i najprężniejszych. Herb w obecnej formie zatwierdzono w 1937 r., a projekt opracował prof. T. E. Modelski.

Flaga

Prostokątny płat barwy błękitnej z białym krzyżem maltańskim (o ramionach rozszerzających się ku krawędziom), na którego środku umieszczono herb miasta.

Ciekawostka

Zamek w Łańcucie, wzniesiony w latach 1629–1642 na polecenie Stanisława Lubomirskiego jako nowoczesna rezydencja typu „palazzo in fortezza”, przekształcony został w II połowie XVIII w. przez Izabellę z Czartoryskich Lubomirską w zespół pałacowo-parkowy. Pod koniec tego stulecia Łańcut należał do najwspanialszych rezydencji w Polsce i całej Europy — kwitło tu życie muzyczne i teatralne, a przy jego budowie i przebudowach pracowali m.in. Tylman z Gameren i Giovanni Battista Falconi.