Leszno

Leszno — miasto na prawach powiatu, województwo wielkopolskie.

Pierwsza wzmianka

1393 r. — źródło: najstarsza wzmianka źródłowa o wsi Leszczno — własność rodu Wieniawitów

Pierwsza zachowana wzmianka o Lesznie pochodzi z 1393 r. — w dokumencie wymieniono wieś Leszczno jako własność Stefana z Karmina herbu Wieniawa. Synowie Stefana przyjęli od nazwy osady nazwisko Leszczyńscy — ród, z którego wyszedł jedyny w historii dwukrotny król Polski Stanisław Leszczyński. Wieś stanowiła siedzibę jednowioskowej parafii z niewielkim ceglanym kościołem pw. św. Mikołaja. Legenda łączy początki Leszna z 965 r. — rycerz Filip Wieniawita miał tu obronić orszak Dobrawy przed dzikim turem, za co otrzymał ziemie od Mieszka I.

Lesczno

Prawa miejskie

1547 r., nadane przez: król Zygmunt Stary (przywilej lokacyjny dla Rafała IV Leszczyńskiego) (prawo magdeburskie)

W 1547 r. Rafał IV Leszczyński wyjednał u króla Zygmunta Starego przywilej lokacyjny dla miasta Leszna. Lokacja przypadła na okres reformacji — od 1516 r. przybywali tu bracia czescy, a po 1565 r. miasto stało się ich głównym ośrodkiem w Polsce. W 1628 r. przybył tu Jan Amos Komeński z grupą ok. 1500 braci czeskich z Moraw. W 1631 r. Zygmunt III Waza nadał Lesznu przywilej zrównujący je w prawach z największymi miastami Polski. Nie minął wiek od lokacji, a Leszno urosło do rangi drugiego po Poznaniu miasta Wielkopolski — z drukarnią, gimnazjum i handlem sięgającym Holandii.

Etymologia nazwy

Od lasu — leszczyna lub leszczyno — Nazwa Leszno pochodzi od prasłowiańskiego wyrazu „leszczyno" lub „leszczno" oznaczającego miejsce porośnięte leszczyna (orzech laskowy) lub ogólnie las. Pierwotna forma Lesczno z 1393 r. potwierdza ten rdzeń. Ród Wieniawitów, którzy od nazwy osady przyjęli nazwisko Leszczyńscy, utrwalił powiązanie nazwy miejscowości z jednym z najsłynniejszych rodów szlacheckich w historii Polski — z rodu tego wyszedł Stanisław Leszczyński, dwukrotny król Polski.

Herb

Tarcza dzielona w słup. Pole lewe złote: czarna głowa żubra z łańcuchem w nozdrzach (herb Wieniawa Leszczyńskich). Pole prawe czerwone: biały topór ze złotym trzonkiem (herb Topór Tęczyńskich). Pośrodku tarcza sercowa: w górnej połowie złotej czarny orzeł w mitrze (herb Sulima Sułkowskich), dolna połowa błękitna: z prawej (heraldycznie) niecałą głową byka (żubra) czarną z kółkiem złotym w nozdrzach (herb Wieniawa Leszczyńskich); pośrodku uszczerbiony herb Sulima Sułkowskich (pół czarnego orła w mitrze na różowym tle); z lewej topór biały ze złotą rękojeścią zwrócony w lewo (herb Topór Tęczyńskich). Herb odzwierciedla sukcesję właścicieli miasta: Leszczyńskich (do 1738), Sułkowskich (od 1738) i Tęczyńskich (ród żony Rafała IV). Herb w obecnej formie zatwierdzony uchwałą Rady Miejskiej.

Flaga

Dwa poziome pasy równej szerokości: żółty (górny) i czerwony (dolny), z herbem pośrodku. Barwy wywiedzione z herbu Wieniawa: złoto pola tarczy i czerwień rękojeści toporu.

Ciekawostka

W 1628 r. przybył do Leszna Jan Amos Komeński — czeski pedagog, filozof i teolog, uważany za „ojca nowoczesnej pedagogiki". Przez 28 lat (1628–1656) mieszkał i tworzył w Lesznie, kierując gimnazjum braci czeskich, które pod jego rektoratem stało się jedną z najlepszych szkół w Europie. Tu napisał swoje przełomowe dzieła pedagogiczne, w tym „Wielką dydaktykę" i „Orbis Pictus" — pierwszy na świecie ilustrowany podręcznik dla dzieci. 28 kwietnia 1656 r. Leszno zostało spalone przez wojska polskie w odwecie za przyjęcie Szwedów. Komeński stracił dorobek życia — rękopisy, bibliotekę i dom. Wygnany, nigdy tu nie wrócił.