Łódź

Łódź — miasto na prawach powiatu, stolica województwa łódzkiego, województwo łódzkie.

Pierwsza wzmianka

1332 r. — źródło: dokument biskupa włocławskiego wymieniający wsie w księstwie łęczyckim

Pierwsza pewna wzmianka o Łodzi pochodzi z 1332 r. — pojawia się w dokumencie biskupa włocławskiego wymieniającym wsie należące do biskupstwa w księstwie łęczyckim jako „Lodza". Wieś liczyła wówczas ok. 44 domy i leżała przy ważnym trakcie piotrkowskim. Niektórzy badacze wskazują na możliwość wcześniejszego osadnictwa — nawet z końca X lub XI w. — lecz nie potwierdzają tego źródła pisane.

Lodza

Prawa miejskie

29 lipca 1423 r., nadane przez: król Władysław Jagiełło (prawo średzkie)

29 lipca 1423 r. król Władysław Jagiełło wydał w Przedborzu przywilej nadający Łodzi prawa miejskie na prawie średzkim (odmiana prawa magdeburskiego). Przywilej wzorował miasto na Łęczycy. Właściwa lokacja nastąpiła w kilku etapach — już w 1414 r. bp włocławski Jan Kropidło lokował w obrębie wsi nowe miasto zwane Ostrogą, a przywilej królewski z 1423 r. nadał mu pełne prawa i nazwę Łódź. Miasto pozostało prywatną własnością biskupów włocławskich aż do 1793 r.

Etymologia nazwy

Od łodzi — czółna na rzece Łódce — Nazwa Łódź pochodzi najprawdopodobniej od rzeki Łódki (dziś: Łódka), przy której leżała pierwotna wieś — mała rzeczka mogła być przechodzona w bród lub przekraczana łódką. Barwy herbu (złota łódka na czerwonym tle) nawiązują do herbu szlacheckiego Łodzia, co sugeruje związek z tym rodem lub po prostu z motywem łodzi.

Legenda o Januszu Piotrowicu — Legenda głosi, że pierwszy sołtys wsi Łodzia — Janusz Piotrowic, znany z XIV-wiecznych dokumentów — po przebyciu puszczy rozbił obóz przy swojej łodzi. Gdy łódka nie nadawała się do dalszej podróży, odwrócił ją dnem do góry i zamieszkał pod nią jako pod dachem. Ten pierwszy dach miał dać nazwę całej osadzie. Legenda ta jest dziś oficjalnie przywołana w opisie historii herbu miejskiego.

Herb

Na czerwonej tarczy złota łódka (czółno) z jednym złotym wiosłem. Godło wywodzi się z pieczęci miejskiej zachowanej na dokumencie z 1535 r. — sam tłok pieczętny jest zapewne starszy, z połowy XV w. Herb w obecnej formie zatwierdzony zarządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych 5 czerwca 1936 r. jako „historycznie uzasadniony" — „w polu czerwonym łódź z wiosłem — złote". Podczas hitlerowskiej okupacji (1941) łódkę zastąpiono złotą swastyką; po 1945 r. przywrócono historyczny herb.

Flaga

Dwa poziome pasy równej szerokości: złoty (górny) i czerwony (dolny), z herbem miasta (złota łódka) pośrodku na granicy obu pasów. Barwy wywiedzione z herbu: złoto łódki i wiosła, czerwień pola tarczy. Flaga ustanowiona w 1936 r., przywrócona w 1986 r. jako jedna z pierwszych w Polsce, potwierdzona uchwałą Rady Miejskiej z 4 września 1996 r.

Ciekawostka

W ciągu zaledwie 50 lat (1820–1870) Łódź przemieniła się z wioski liczącej 800 mieszkańców w największy ośrodek przemysłu włókienniczego w Europie Środkowej, liczący ponad 50 000 osób. Karol Scheibler, Izrael Poznański i inni fabrykanci stworzyli miasto wyjątkowe w skali świata — fenomen opisany przez Władysława Reymonta w „Ziemi obiecanej", za którą w 1924 r. zdobył Literacką Nagrodę Nobla. W czasie II wojny światowej Łódź jako pierwsza zajęta przez Niemców została przemianowana na Litzmannstadt i stała się miejscem drugiego co do wielkości getta w okupowanej Europie — za murami zginęło ok. 200 000 Żydów.