Lubartów

Lubartów — miasto powiatowe (siedziba powiatu lubartowskiego), województwo lubelskie.

Pierwsza wzmianka

29 maja 1543 r. — źródło: przywilej króla Zygmunta Starego dla Piotra Firleja

Lubartów nie wyrósł ze starszej osady o tej nazwie - powstał od razu jako miasto. 29 maja 1543 r. król Zygmunt Stary, na prośbę wojewody lubelskiego Piotra Firleja, zezwolił mu założyć nowe miasto na gruntach wsi Łucka (w przywileju: Łuczka) i Szczekarków. Według Zofii Rościszewskiej, autorki monografii Lewartowa z 1932 r., miasto lokowano „in nova radice”, czyli na surowym korzeniu. Dawne wsie Łucka i Szczekarków istnieją do dziś w gminie Lubartów; dat ich pierwszych wzmianek w dostępnych źródłach nie znaleziono. Tekstu przywileju w dostępnych opracowaniach nie przytoczono.

Prawa miejskie

29 maja 1543 r., nadane przez: król Zygmunt I Stary (prawo magdeburskie)

Przywilej Zygmunta Starego z 29 maja 1543 r. lokował miasto na prawie magdeburskim - podają to RMF FM i Zofia Rościszewska, według której gmina miała rządzić się wedle reguł tzw. prawa magdeburskiego, choć w praktyce wiele zależało od woli dziedzica. W 1744 r. książę Paweł Karol Sanguszko odnowił prawa miejskie i za zgodą Augusta III zmienił nazwę miasta. Tekstu przywileju w dostępnych opracowaniach nie przytoczono.

Etymologia nazwy

Lewartów - od herbu Firlejów — Pierwsza nazwa miasta, Lewartów, pochodzi od herbu założycieli - Firlejów herbu Lewart. Godłem Lewarta jest lampart wspięty. Według Zofii Rościszewskiej łacińskie źródła opisują go jako złotego lamparta (lwa), który miał przypominać mieszkańcom założyciela miasta.

Lubartów - od księcia Lubarta — W 1744 r., na prośbę księcia Pawła Karola Sanguszki, król August III zezwolił zmienić nazwę Lewartów na Lubartów. Nowa nazwa nawiązuje do Lubarta, syna wielkiego księcia litewskiego Giedymina, którego Sanguszkowie uważali za protoplastę swojego rodu. Źródła różnią się co do daty przywileju: Rościszewska i mirror Wikipedii podają 22 listopada 1744 r., angielska Wikipedia - 21 listopada. Rościszewska zauważa, że Sanguszko używał nowej nazwy już w 1739 r., a portal Lubelskie Klimaty pisze o nazwie Lewartów „do 1743 roku”.

Herb

Tarcza dzielona w pas. W górnym polu czerwonym rycerz w błękitnej zbroi na białym koniu w biegu, z mieczem wzniesionym nad głowę w prawej ręce i błękitną tarczą ze złotym podwójnym krzyżem - litewska Pogoń. W dolnym polu błękitnym dwa białe (srebrne) lamparty wspięte, zwrócone ku sobie, skaczące na zielone drzewo liściaste pośrodku. Zastrzeżenie: opis sporządzony na podstawie wizerunku herbu - dosłownego brzmienia uchwały nie udało się dotrzeć. Herb ustanowiono uchwałą Rady Miejskiej nr XXXV/197/93 z 10 lutego 1993 r., a obecny Statut Miasta Lubartów przyjęto uchwałą nr XV/125/2019 z 23 grudnia 2019 r. (dane za encyklopedią internetową, mirrorem Wikipedii). Według tego opracowania herb pochodzi z nadania króla Augusta III z 22 listopada 1744 r., wydanego na prośbę Pawła Karola Sanguszki: lamparty nawiązują do dawnej nazwy miasta (Lewartów, od herbu Firlejów Lewart), a Pogoń w górnym polu - do Sanguszków. Wcześniej miasto używało herbu z dwoma wspiętymi złotymi lampartami na zielonej murawie w polu czerwonym. RMF FM podaje, że Lubartów był pierwszym miastem w województwie lubelskim, które otrzymało herb z nadania królewskiego.

Flaga

Prostokątny płat o proporcjach 5:8, podzielony na dwa równe poziome pasy: czerwony u góry i błękitny u dołu - w barwach pól herbu. Zastrzeżenie: opis sporządzony na podstawie wzoru graficznego flagi - dosłownego brzmienia uchwały nie udało się dotrzeć.

Ciekawostka

W drugiej połowie XVI w. Lewartów był jednym z ośrodków kalwinizmu w Małopolsce - w 1559 r. Wojciech Kalisz (Calissius) założył tu szkołę protestancką. Dzisiejszy wygląd miasta to z kolei dzieło Sanguszków: barokową rezydencję zaprojektował ich nadworny architekt Antoni Fontana, a w latach 1733-1738 zbudowano bazylikę św. Anny.