Nowy Dwór Mazowiecki

Nowy Dwór Mazowiecki — siedziba powiatu nowodworskiego (miasto powiatowe), województwo mazowieckie.

Pierwsza wzmianka

1292 r. — źródło: dokument fundacyjny kaplicy św. Małgorzaty — wojewoda mazowiecki Jan z Kiełpina herbu Nałęcz

Najstarszy zapis o Nowym Dworze pochodzi z 1292 r. — wojewoda mazowiecki Jan z Kiełpina herbu Nałęcz ufundował tu kaplicę św. Małgorzaty, konsekrowaną 4 listopada 1292 r. przez biskupa płockiego Tomasza. Dokument z 6 maja 1294 r., którym biskup Tomasz potwierdził wcześniejsze uposażenie kościoła, wskazuje wojewodę Jana jako właściciela Nowego Dworu — dlatego przez lata to rok 1294 podawano jako pierwszą wzmiankę. Gród u zbiegu Wisły i Narwi powstał najprawdopodobniej przed 1233 r. za Konrada I Mazowieckiego. W dokumentach średniowiecznych miasto występuje jako Nova Curia, Nova Aula oraz Nowidwor circa fluvium Narew (1355 r.).

Prawa miejskie

29 czerwca 1374 r., nadane przez: książę mazowiecki Siemowit III (prawo chełmińskie)

29 czerwca 1374 r. w Rawie książę mazowiecki Siemowit III nadał Nowemu Dworowi prawa miejskie chełmińskie (iure Teutonico). Miasto oddano trzem synom Tomisława — Abrahamowi, Dobrogostowi i Niemierzy — wraz z przywilejem połowu ryb w Narwi i Wiśle oraz pobierania cła na Narwi. Dobrogost osiadł tu i przyjął nazwisko Nowodworski; ród ten wydał m.in. biskupa gnieźnieńskiego. Po potopie szwedzkim miasto podupadło do rangi wsi i utraciło prawa miejskie; odzyskało je dopiero 20 czerwca 1782 r. od księcia Stanisława Poniatowskiego.

Etymologia nazwy

Nowy Dwór — Nova Curia, nowa siedziba książęca — Nazwa pochodzi od łacińskiego Nova Curia / Nova Aula — dosłownie „nowy dwór” lub „nowy gmach”. Wskazywała na nową siedzibę książęcą, młodszą od starszych dworów w okolicy. Człon „Mazowiecki” dodano dla odróżnienia od innych Nowych Dworów w Polsce (m.in. późniejszego Nowego Dworu Gdańskiego). Średniowieczna forma Nowidwor circa fluvium Narew precyzowała położenie nad Narwią.

Herb

Herb trójdzielny w pas. Pole górne srebrne: czerwone, ceglane i blankowane mury miejskie z trzema blankowanymi basztami — środkowa większa, z bramą, każda z wąskim oknem strzelniczym. Pole środkowe srebrne: siedem błękitnych fal rzeki Narew w układzie cztery nad trzema. Pole dolne błękitne: biała, pleciona i związana w krąg chusta — herb Nałęcz, nawiązujący do wojewody Jana herbu Nałęcz, pierwszego znanego właściciela miasta.

Flaga

Dwa poziome pasy równej szerokości: biały (górny) i niebieski (dolny). Barwy miejskie ustanowione uchwałą Rady Miejskiej — biel i błękit.

Ciekawostka

Na polecenie Napoleona (decyzja z 1806 r., budowa od 1807 r.) powstała Twierdza Modlin — dziś część Nowego Dworu. Jej koszary obronne o długości ok. 2250 m uchodzą za najdłuższy budynek w Europie. We wrześniu 1939 r. Twierdza Modlin była jednym z ostatnich punktów oporu — garnizon skapitulował 29 września, dzień po Warszawie. Dziś na terenie dawnej twierdzy działa lotnisko Warszawa-Modlin.