Nowy Sącz

Nowy Sącz — miasto na prawach powiatu, siedziba powiatu nowosądeckiego, województwo małopolskie.

Pierwsza wzmianka

8 listopada 1292 r. — źródło: przywilej lokacyjny króla Wacława II Czeskiego

Nowy Sącz nie poprzedza żadna wcześniejsza wzmianka — miasto powstało na mocy przywileju lokacyjnego wydanego 8 listopada 1292 r. przez króla Czech i Małopolski Wacława II. Lokacja nastąpiła na terenie biskupiej wsi Kamienica, w widłach Dunajca i Kamienicy, przy ważnym szlaku handlowym z Polski na Węgry. Wacław nadał miastu prawo magdeburskie i szerokie przywileje — w tym prawo bicia monety i prawo miecza. Inicjatorem lokacji był prawdopodobnie biskup krakowski Paweł z Przemankowa.

Nos Wenceslaus dei gratia Rex Bohemie, Dux Cracovie et Sandomirie…

Prawa miejskie

8 listopada 1292 r., nadane przez: król Czech i Małopolski Wacław II (prawo magdeburskie)

Nowy Sącz jest jedynym miastem w Polsce założonym przez czeskiego króla — Wacława II z dynastii Przemyślidów, który w latach 1291–1305 panował nad Małopolską. Przywilej nadał miastu prawo magdeburskie, prawo bicia monety, prawo miecza, monopol na produkcję i wyszynk piwa oraz prawo organizowania jarmarku. Dzięki poparciu udzielonemu Władysławowi Łokietkowi podczas buntu wójta Alberta (1311–1312), Nowy Sącz otrzymał dalsze przywileje i szybko urósł do drugiego co do znaczenia miasta w Małopolsce po Krakowie. Kazimierz Wielki otoczył miasto murami i wzniósł zamek królewski.

Etymologia nazwy

Nowy Sącz — nowe miasto nad Sączem — Nazwa Nowy Sącz pochodzi od sąsiedniego, starszego miasta Stary Sącz (dawny Sącz). Człon „nowy" odróżnia obie miejscowości. Nazwa „Sącz" wywodzi się prawdopodobnie od imienia Sędek lub Sandek (zdrobnienie od Sędzimir/Sędziwój) — domniemanego pierwszego kasztelana sądeckiego. Alternatywna etymologia łączy nazwę z łacińskim Sandecz, które mogło oznaczać „miejsce przy rzekach" (Dunajec, Kamienica). W średniowieczu używano formy Nowy Sandacz (wzmianka z 1329 r.).

Tsanz — chasydcka stolica świata — W tradycji żydowskiej Nowy Sącz znany jest jako Tsanz lub Nay-Sants. W XIX w. osiadł tu Chaim Halberstam (1793–1876) — cadyk, który założył dynastię chasydów sądeckich, zwaną Sanz. Ruch sanzki rozrósł się do jednej z największych dynastii chasydów na świecie, z dziesiątkami tysięcy wyznawców w Izraelu, USA i Europie. Przed II wojną światową Żydzi stanowili ponad 1/3 mieszkańców Nowego Sącza. W 1942 r. całą społeczność żydowską (ok. 20 tys. osób) deportowano do obozu zagłady w Bełżcu.

Herb

W błękitnym polu tarcza z postacią świętej Małgorzaty stojącej na grzbiecie zielonego (lub złotego) smoka, wygiętego w półksiężyc. Święta w białej (srebrnej) sukni i czerwonym płaszczu, ze złotą koroną i nimbus. W lewej ręce trzyma złoty krzyż łaciński na długim drzewcu, którym godzi w paszczę smoka. W prawej ręce złota gałązka palmowa. Herb w tej postaci używany od lokacji miasta w 1292 r. — pojawia się na wszystkich zachowanych pieczęciach miejskich. Oficjalnie zatwierdzony zarządzeniem ministra z 21 marca 1938 r., po tym jak władze austriackie w XIX w. nakazały zastąpić go herbem z bramą i rycerzem (dla usunięcia treści religijnych).

Flaga

Błękitny płat z godłem herbu miasta — postacią św. Małgorzaty stojącej na smoku — pośrodku. Flaga ustanowiona uchwałą Rady Miasta nr XLV/467/17 z 17 października 2017 r. Poprzednia flaga z 1992 r. miała barwy różową i zieloną, wzięte od wyblakłych sznurków przy historycznych pieczęciach (pierwotnie czerwona i zielona).

Ciekawostka

W nocy z 5 na 6 kwietnia 1410 r. na zamku w Nowym Sączu Władysław Jagiełło i wielki książę litewski Witold wspólnie ustalili ostateczny plan wielkiej kampanii przeciw Krzyżakom — tej samej, która zakończyła się pod Grunwaldem. Nowy Sącz był też świadkiem jednej z najciekawszych pomyłek historycznych w polskiej heraldyce: przez ponad 150 lat miasto oficjalnie posługiwało się błędnym herbem (brama z rycerzem zamiast św. Małgorzaty), narzuconym przez władze austriackie w XIX w. — aż do przywrócenia właściwego herbu w 1938 r.