Ostróda

Ostróda — miasto powiatowe (siedziba powiatu ostródzkiego), województwo warmińsko-mazurskie.

Pierwsza wzmianka

ok. 1300 r. — źródło: wzmianka o krzyżackiej warowni drewniano-ziemnej w widłach Drwęcy, u ujścia do Jeziora Drwęckiego

Zanim pojawili się Krzyżacy, w widłach Drwęcy stał gród pruskiego plemienia Sasinów. Po podboju Prus zakon wzniósł tu własną strażnicę — drewniano-ziemną, podległą komturowi dzierzgońskiemu. Datowanie jest rozchwiane: część opracowań mówi o ok. 1270 r., inne wskazują sam początek XIV w., a najczęściej powtarzana wzmianka o warowni pochodzi z ok. 1300 r. Żadne z tych źródeł nie wskazuje konkretnego dokumentu, więc datę początkową Ostródy trzeba traktować jako przybliżoną. Wokół strażnicy rozwinęło się osiedle, które w 1329 r. otrzymało prawa miejskie, a w 1341 r. stało się siedzibą osobnej komturii — jednego z 27 okręgów państwa zakonnego.

Prawa miejskie

1329 r., nadane przez: komtur dzierzgoński Luter z Brunszwiku (prawo chełmińskie)

Dokument lokacyjny Ostródy nie zachował się. O nadaniu praw miejskich w 1329 r. przez komtura dzierzgońskiego Lutra z Brunszwiku — późniejszego wielkiego mistrza zakonu — wiemy z późniejszych potwierdzeń lokacji, wystawionych w 1335 i 1348 r. Z tego powodu w części opracowań jako datę statutu miejskiego podaje się 1335 r. Miasto lokowano na prawie chełmińskim, standardowym dla miast państwa zakonnego. Zamek murowany, który zastąpił drewnianą warownię, powstał dopiero w latach 1349–1370, za komtura Günthera von Hohenstein.

Etymologia nazwy

Ostróda — od saksońskiego miasta Osterode am Harz — Najczęściej powtarzane objaśnienie: nazwę Osterode przeniesiono z miasta Osterode am Harz w Dolnej Saksonii, skąd mieli pochodzić pierwsi osadnicy sprowadzeni przez zakon. Wspiera je fakt, że Osterode am Harz było dziedziczną posiadłością książąt brunszwickich, a prawa miejskie nadał Ostródzie Luter z Brunszwiku — członek tego właśnie rodu. Przenoszenie nazw z rodzinnych stron osadników było w kolonizacji średniowiecznej praktyką powszechną. W źródłach nazwa zapisywana była m.in. jako Ostirroda, Osterroda, Osteroda i Osterrodt; polska forma Ostróda to późniejsze spolszczenie.

Ostróda — od niemieckiego „karczowiska na wschodzie” — Objaśnienie językowe: nazwa Osterode rozkłada się na człony „Ost” (wschód) i „roden” (karczować), co dawałoby „karczowisko położone na wschodzie”. Tak tłumaczy ją m.in. Jan Miodek, który zarazem przestrzega przed łączeniem nazwy Ostródy z polskimi Ostrowami i Ostrówkami — mimo podobnego brzmienia nie mają one ze sobą nic wspólnego. Oba objaśnienia nie muszą się wykluczać: nazwa macierzystego Osterode am Harz mogła powstać dokładnie w ten sposób.

Herb

W polu czerwonym św. Jerzy jako rycerz w złotej zbroi na białym koniu spiętym w skoku w prawo (heraldycznie), godzący kopią w zielonego smoka. Smok z otwartą paszczą leży na grzbiecie, skulony w odruchu obronnym; uprząż konia czarna. Herb w tej postaci ustanowiła Rada Miejska uchwałą z 30 marca 1994 r. Rycerz w herbie Ostródy jest znacznie starszy od smoka: według Mariana Gumowskiego najstarsze wyobrażenie przedstawiało rycerza krzyżackiego z tarczą krzyżową — być może samego założyciela miasta, Lutra z Brunszwiku. Smok pojawił się przy nim dopiero w 1811 r. i przetrwał do 1904 r., a współczesny herb wraca właśnie do tej dziewiętnastowiecznej wersji.

Flaga

Płat podzielony w krzyż na cztery pola — szachownica czerwono-biała, przy czym kanton (górne pole przy drzewcu) jest czerwony. W kanton wpisany jest herb miasta bez obrysu tarczy; dopuszczalny jest też wzór bez herbu. Barwy sięgają średniowiecznej chorągwi komturii i miasta Ostródy.

Oś czasu

• 1329–1945

Ciekawostka

Chorągiew komturii i miasta Ostródy padła łupem wojsk Jagiełły pod Grunwaldem i trafiła — jak inne zdobyczne sztandary — do kaplicy św. Wojciecha na Wawelu. Opisał ją Jan Długosz w „Banderia Prutenorum”: jej godłem były „cztery pola podzielone na kwadraty białe i czerwone”. Chorągiew prowadził komtur ostródzki Gamrath von Pinzenau, poległy w bitwie; jego ciało — obok zwłok wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena — złożono tymczasowo na ostródzkim zamku. Barwy dzisiejszej flagi miasta są z tą średniowieczną chorągwią zbieżne.