Oświęcim

Oświęcim — miasto powiatowe (siedziba powiatu oświęcimskiego), województwo małopolskie.

Pierwsza wzmianka

ok. 1179 r. — źródło: przekaz kronikarski o przekazaniu grodu oświęcimskiego Mieszkowi Plątonogiemu

Wincenty Kadłubek opisał pod rokiem 1177 przekazanie przez Kazimierza Sprawiedliwego kilku grodów bratankowi Mieszkowi Plątonogiemu, księciu opolsko-raciborskiemu; Jan Długosz datował to wydarzenie na 1179 r. i tę datę przyjmują dziś władze miasta jako początek udokumentowanych dziejów Oświęcimia. Nazwa grodu w samym przekazie Kadłubka jednak nie pada — pierwsze pewne, zapisane użycie nazwy pochodzi z 1217 r., kiedy wśród świadków dokumentu księcia Leszka Białego wymieniono kasztelana „Felisława de Ospenchin".

Prawa miejskie

ok. 1272 r., nadane przez: książę opolski Władysław I (prawo lwóweckie)

Akt lokacyjny się nie zachował, ale historycy zgodnie umieszczają lokację Oświęcimia około 1272 r., za rządów księcia opolskiego Władysława I. Miasto otrzymało prawo na wzór dolnośląskiego Lwówka — jedną z polskich odmian prawa magdeburskiego. Wtedy też wydano przywilej na wójtostwo. 3 września 1291 r. książę cieszyński Mieszko potwierdził nadane wcześniej prawa, dokładając przywilej sądowniczy oraz prawo składu soli wielickiej i ołowiu; pamiątką tego dokumentu jest doroczne Święto Miasta.

Etymologia nazwy

Oświęcim — od imienia Oświęcim/Oświęt — Nazwa jest dzierżawcza: wywodzi się od staropolskiego imienia osobowego Oświęcim (Oświęt), czyli od domniemanego właściciela lub założyciela słowiańskiego grodu. Średniowieczne zapisy nazwy są bardzo zróżnicowane: Ospenchin (1217), Osvencin (1280), Hospencin (1283), Uspencin (1297), Oswentim (1302).

Auschwitz — nazwa niemiecka — Niemieccy kupcy w XIV w. zapisywali nazwę miasta jako Auswintz; w XV w. forma ta ustaliła się jako Auschwitz. W czasach zaboru austriackiego (1772–1918) w użyciu urzędowym były obie nazwy — polska i niemiecka.

Herb

W polu błękitnym pośrodku tarczy kamienna biała wieża o poszerzonej podstawie, o pięciu blankach, z wysokim trapezowym dachem z czerwonych dachówek. Na szczycie dachu dwie złote gałki rozmieszczone po obu jego stronach na jednym poziomie. W wieży — jeden pod drugim — dwa czarne prostokątne, w górze zaokrąglone otwory okienne. Obok wieży, po obu jej stronach, złote pół orły odwrócone od siebie głowami. Wieża symbolizuje nadgraniczny gród strażniczy, a złote pół orły — przynależność do dawnego księstwa opolskiego i Śląska.

Flaga

Flaga Oświęcimia wykorzystuje barwy herbu: błękit pola oraz biel wieży i złoto orłów. Rysunek przedstawia błękitny płat z godłem herbowym pośrodku.

Oś czasu

• 1179–1327
• 1327–1457

Ciekawostka

Od końca XIII w. Oświęcim żył z soli: miasto miało przywilej składu i handlu solą wielicką, mierzoną według własnej miary — tzw. bałwanów oświęcimskich. Leżąc u ujścia Soły do Wisły, przy styku granic, był przez stulecia ważnym punktem szlaku handlowego między Małopolską a Śląskiem. Do dziś zachował się gotycki zamek na wzgórzu nad Sołą, dziś siedziba Muzeum Zamek.