Otwock

Otwock — miasto powiatowe (siedziba powiatu otwockiego), województwo mazowieckie.

Pierwsza wzmianka

1407 r. — źródło: zapis „Othwoczsko” w mazowieckiej księdze sądowej — wzmianka o dobrach otwockich

Zastrzeżenie na wstępie: pierwsza wzmianka nie dotyczy dzisiejszego miasta, tylko wsi i dóbr otwockich leżących kilka kilometrów dalej, przy Wiśle — to dzisiejsze Otwock Wielki i Otwock Mały w gminie Karczew. Miasto przejęło ich nazwę dopiero w XX w. Dobra otwockie pojawiają się w mazowieckich księgach sądowych w 1407 r. jako „Othwoczsko”, przy okazji sporu granicznego; jako właściciela wymienia się Zbrosława (Zbroszka) Otwockiego, zapisanego jako „Sbroslaus heres de Othwoczsko”. Część opracowań podaje rok 1408. W 1476 r. Otwock wymienia dokument księcia Konrada III zwalniający niektóre dobra od służebności grodowych. W średniowiecznych zapisach nazwa przybiera formy Otwocsko, Odwoczsko i Odtwoczosko.

Sbroslaus heres de Othwoczsko

Prawa miejskie

9 listopada 1916 r., nadane przez: niemieckie władze okupacyjne Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego (rozporządzenie administracyjne (Generalne Gubernatorstwo 1915-1918))

Otwock jest miastem młodym i nietypowym: wyrósł nie z lokacji, lecz z osady letniskowej przy stacji Kolei Nadwiślańskiej, uruchomionej w 1877 r. Kolej skróciła podróż z Warszawy poniżej godziny, a suchy, sosnowy mikroklimat zrobił z okolicy ośrodek leczenia gruźlicy — pierwszą lecznicę otworzył tu w latach 90. XIX w. lekarz Józef Geisler. Właściciele willi od 1908 r. zabiegali o wydzielenie z gminy Karczew; sprawę popchnęła dopiero okupacja niemiecka. 9 listopada 1916 r. rozporządzenie szefa niemieckiej administracji nadało Otwockowi prawa miejskie, a nowe miasto złożono z terenów wydzielonych z trzech gmin: Karczewa, Wiązowny i Glinianki. Uwaga na daty: miejskie materiały podają zamiennie 7 i 9 listopada 1916 r. Status miasta-uzdrowiska Otwock uzyskał w 1923 r., a potwierdzenie od wojewody warszawskiego w 1935 r. Przedwojennego Otwocka nie sposób opisać bez jego żydowskich mieszkańców, stanowiących większość ludności — 19 sierpnia 1942 r. Niemcy wywieźli ok. 8 tys. osób z otwockiego getta do obozu zagłady w Treblince.

Etymologia nazwy

Otwock — nazwa przeniesiona z dóbr otwockich — Miasto nie wymyśliło swojej nazwy — wzięło ją od starszego o pięć stuleci majątku Otwock nad Wisłą (dziś Otwock Wielki). Kiedy w XIX w. przy stacji kolejowej wyrosła osada letniskowa, nazwano ją Otwockiem Stacyjnym dla odróżnienia od wsi macierzystej, a z czasem człon „Stacyjny” zanikł. Sama wieś podzieliła się wcześniej: część zawiślana zaczęła się zwać Otwockiem Zawodnym, potem Zagórnym, a ostatecznie Otwockiem Małym, podczas gdy wieś macierzysta stała się Otwockiem Starym, a następnie Wielkim.

Otwock — objaśnienie topograficzne (niepewne) — Skąd wzięła się nazwa samych dóbr otwockich, nie zostało rozstrzygnięte. Lokalne opracowania wiążą ją z położeniem „od wody”, czyli od strony Wisły, albo z sąsiedztwem ujścia Świdra. Zastrzeżenie: są to objaśnienia popularne, nieoparte na opracowaniu onomastycznym, a najstarsze zapisy nazwy (Othwoczsko, Odwoczsko) nie przesądzają sprawy. Pewne jest tylko to, czym Otwock nie jest — mimo zbieżności brzmienia nie ma nic wspólnego z licznymi polskimi Ostrowami i Ostrówkami.

Herb

Tarcza dwudzielna w słup. W polu prawym czerwonym połowa białego orła w złotej koronie, ze złotym dziobem i szponami — nawiązanie do herbu dawnego województwa warszawskiego i do godła państwowego. W polu lewym złotym połowa szarego kielicha, z którego wypełza zielony wąż: to kielich Higiei, greckiej bogini zdrowia, symbol odsyłający do uzdrowiskowej przeszłości miasta. Tarcza, w kroju uproszczonej polskiej tarczy barokowej, obwiedziona jest szeroką złotą bordiurą — rzadkością w polskiej heraldyce miejskiej. Nad tarczą złota korona o fantazyjnym kształcie z jedenastoma białymi kamieniami. Projekt wykonał artysta plastyk Józef Tom; Rada Miejska zatwierdziła herb 2 sierpnia 1926 r., a wojewoda warszawski 16 maja 1927 r.

Flaga

Biały prostokątny płat z herbem miasta pośrodku — z pełnym herbem, czyli wraz ze złotą bordiurą tarczy i wieńczącą ją koroną murową. Zasady używania herbu i flagi reguluje uchwała Rady Miasta Otwocka z 2004 r.

Ciekawostka

Otwock sprzedawał jedno: powietrze. „Mahoniowe powietrze” — przesycone żywicą sosen rosnących na suchym, piaszczystym tarasie wiślanym — ściągało kuracjuszy chorych na gruźlicę z całej Polski. W 1917 r. w liczącym raptem rok mieście działały już 22 pensjonaty i 3 sanatoria, a największym było uzdrowisko Abrama i Szymona Gurewiczów. Wokół tej gospodarki narodził się osobny styl budowlany — świdermajer: drewniane wille z obszernymi, ażurowo zdobionymi werandami, spopularyzowane przez malarza Michała Elwiro Andriollego, który w 1880 r. osiadł nad Świdrem. Do dziś zachowało się ich w Otwocku około dwustu.