Piaseczno

Piaseczno — miasto powiatowe (siedziba powiatu piaseczyńskiego), województwo mazowieckie.

Pierwsza wzmianka

1421 r. — źródło: zapis o Piasecznie jako dużej dziedzinie książęcej — „Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich”

Z datowaniem początków Piaseczna jest kłopot. Materiały miejskie i przewodniki powtarzają, że osada istniała już w XIII w., ale nie wskazują dokumentu; monografista miasta Jerzy Dusza przesuwa jej powstanie na połowę XIV w., a niektóre ustalenia na okolice 1370 r. Pierwszy konkretny zapis źródłowy pochodzi z 1421 r. i mówi o Piasecznie jako dużej dziedzinie książęcej, której częścią była Wola Piasecka — nazwa „Wola” oznacza, że osadnicy dostali zwolnienie z danin na czas karczowania gruntu. W 1424 r. w Piasecznie działało już wójtostwo, co wskazuje na wcześniejszą lokację wsi na prawie chełmińskim. Zastrzeżenie: dostępne opracowania nie przytaczają brzmienia tych zapisek, więc cytatu źródłowego w tym wpisie nie ma.

Prawa miejskie

5 listopada 1429 r., nadane przez: książę mazowiecki Janusz I Starszy (prawo chełmińskie)

Piaseczno leżało w połowie drogi między Czerskiem — dawną stolicą książąt mazowieckich — a Warszawą, na trakcie, którym książę Janusz I Starszy jeździł regularnie. To przesądziło o jego awansie: 5 listopada 1429 r. na zamku warszawskim książę podniósł wieś książęcą do rangi miasta na prawie chełmińskim. Lokacja przyszła jednak w ostatniej chwili — Janusz I zmarł 8 grudnia tego samego roku, a jego następca Bolesław IV nie spieszył się z jej wdrażaniem. W chwili nadania praw w Piasecznie istniały tylko Wola Piasecka, młyn i wójtostwo, a mieszkańcy na nabożeństwa chodzili kilka kilometrów do Jazgarzewa; własny kościół postawiono dopiero ok. 1458 r. Miasto rozwinęło się w XVI w., gdy trafiło do dóbr królewskich (1537 r.) i otrzymało przywileje jarmarczne — najpierw od księżnej Anny Radziwiłłówny (1513 r.), potem od kolejnych królów.

Etymologia nazwy

Piaseczno — od piaszczystej gleby — Nazwa topograficzna, jedna z najprostszych w atlasie i praktycznie bezsporna: pochodzi od piaszczystego gruntu, na którym miasto powstało. Tak objaśnia ją opracowanie onomastyczne „Nazwy miejscowe powiatu piaseczyńskiego”, które zalicza Piaseczno do nazw utworzonych od rodzaju gleby — obok Piasków czy Bagienek. Na Mazowszu takie nazwy są liczne, bo piaszczyste i podmokłe tereny wyznaczały tu warunki osadnictwa.

Piaseczno — a rzeka Jeziorka — Uzupełnienie, nie konkurencyjna hipoteza: osada powstała nad rzeką noszącą wtedy nazwę Jeziora (później Jeziorna, dziś Jeziorka), na jej piaszczystych brzegach. Część opracowań regionalnych łączy oba elementy, mówiąc o położeniu „na piaszczystych glebach nad brzegiem Jeziorny”. Sama nazwa rzeki pochodzi od stawów rybnych — jezior — wykopanych w jej górnym biegu.

Herb

W polu czerwonym srebrny baran ze złotymi, zakręconymi rogami, zwrócony w prawo (heraldycznie), stąpający po trzech zielonych pagórkach; prawa przednia noga uniesiona i zgięta w kolanie. Jest to herb szlachecki Junosza, jeden z najstarszych polskich znaków rodowych, rozpowszechniony na Mazowszu. Nie wiadomo, dlaczego posłużyło się nim akurat Piaseczno — przypuszcza się, że Junoszą pieczętował się któryś z urzędników sprawujących tu władzę książęcą lub królewską. Najstarszy zachowany ślad herbu to odcisk pieczęci z 1552 r.

Flaga

Dwa poziome pasy równej szerokości: górny czerwony, dolny zielony — barwy dominujące w herbie. Flagę zatwierdziła Rada Narodowa Miasta i Gminy w Piasecznie w 1987 r.

Ciekawostka

Za udział mieszkańców w powstaniu styczniowym władze carskie ukarały Piaseczno odebraniem praw miejskich w 1869 r.; proboszcza, księdza Ludwika Czajewicza, zesłano na Sybir wraz z grupą mieszkańców. Miasto odzyskało prawa dopiero w 1916 r. — z rąk niemieckiej administracji okupacyjnej, tej samej, która w listopadzie tego samego roku nadała je sąsiedniemu Otwockowi. Najstarszym świadectwem miejskiej tożsamości Piaseczna jest pieczęć odciśnięta na dokumencie z 1552 r.: baranek i litery „CP”, czyli Civitas Piasecensis — miasto Piaseczno.