Pruszków

Pruszków — miasto powiatowe (siedziba powiatu pruszkowskiego), województwo mazowieckie.

Pierwsza wzmianka

1415 r. — źródło: najstarszy zapis nazwy wsi Proskowo

Najstarszy zapis nazwy dzisiejszego miasta pochodzi z 1415 r. i brzmi Proskowo; sześć lat później pojawia się forma Proskow. Była to wówczas niewielka mazowiecka wieś. Starszy rodowód ma sąsiedni Żbików — wzmiankowany już w 1297 r. i przez sześć stuleci wieś biskupstwa poznańskiego — który w 1916 r. wszedł w granice Pruszkowa jako jego dzielnica. Jeszcze głębiej sięgają ślady osadnictwa: w okolicy odkryto pozostałości hutnictwa żelaza z przełomu er.

Prawa miejskie

9 listopada 1916 r., nadane przez: niemieckie władze okupacyjne Generalnego Gubernatorstwa Warszawskiego (rozporządzenie administracyjne (Generalne Gubernatorstwo 1915-1918))

Pruszków wyrósł nie z lokacji, lecz z kolei i przemysłu. Otwarcie w 1845 r. pierwszego odcinka Drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej ściągnęło tu zakłady: wytwórnię fajansu (1857), warsztaty kolejowe (1877), wytwórnię kotłów (1881) i fabrykę ołówków Majewskiego (1889). W 1910 r. Pruszków otrzymał status osady fabrycznej, a 9 listopada 1916 r. — prawa miejskie, nadane rozporządzeniem niemieckich władz okupacyjnych. Nowe miasto powstało z połączenia osady fabrycznej ze wsiami Żbików, Tworki, Józefów i koloniami Pohulanka oraz Wyględówek; liczyło wtedy około 12,5 tys. mieszkańców.

Etymologia nazwy

Pruszków — od nazwy osobowej — Nazwa jest dzierżawcza — powstała od imienia lub przezwiska właściciela osady, zapisywanego jako Prusz lub Prosz (być może od określenia „Prus"). Najstarsze formy to Proskowo (1415) i Proskow (1421); dzisiejsza postać ustaliła się później.

Żbików — od żbika czy od Żbikowskich — Nazwa najstarszej części miasta bywa wywodzona od żbika, czyli dzikiego kota, którego głowa trafiła do herbu Pruszkowa. Współcześni historycy skłaniają się jednak ku wersji, że źródłem była rodzina Żbikowskich, zamieszkująca te tereny w XVI w.

Herb

W polu złotym mur blankowany czerwony o trzech blankowanych wieżach tejże barwy, w bramie szara głowa żbika na wprost. Złote pole i czerwony mur pochodzą z herbu Grzymała, którym pieczętował się hrabia Antoni Potulicki — właściciel dóbr pruszkowskich, zasłużony dla rozwoju miejscowości. Głowa żbika to godło mówiące, nawiązujące do Żbikowa, najstarszej części miasta. Autorem obecnego herbu jest heraldyk ks. Paweł Dudziński; wcześniejszy wizerunek odwoływał się do przemysłowych tradycji Pruszkowa.

Flaga

Flaga Pruszkowa, ustanowiona 22 marca 2001 r., ma proporcje 5:8. Płat dzielą trzy pionowe pasy jednakowej szerokości: żółty, czerwony i żółty. Barwy pochodzą z herbu miasta i z barw Mazowsza. Autorem projektu jest Jan Różnowicz.

Ciekawostka

W czasie powstania warszawskiego Niemcy urządzili w halach pruszkowskich warsztatów kolejowych obóz przejściowy Dulag 121. Przeszło przez niego około 550 tys. osób wypędzonych z Warszawy i okolic — stąd kierowano ich do obozów, na roboty przymusowe lub w głąb Generalnego Gubernatorstwa. Dziś działa tam Muzeum Dulag 121, dokumentujące losy wysiedlonych. To właśnie z Pruszkowa 27 marca 1945 r. władze sowieckie wywiozły do Moskwy szesnastu podstępnie aresztowanych przywódców Polski Podziemnej.