Pszczyna

Pszczyna — miasto powiatowe (siedziba powiatu pszczyńskiego), województwo śląskie.

Pierwsza wzmianka

1303 r. — źródło: dokument z 1303 r. (kasztelan pszczyński komes Welisław)

Według Romualda Kubiciela i Wirtualnego Sztetla pierwsza wzmianka o Pszczynie pochodzi z dokumentu z 1303 r., w którym występuje komes Welisław, kasztelan pszczyński. Słownik etymologiczny nazw geograficznych Śląska (SENGŚ) notuje z lat 1302/1303 zapis Plisschyr (Codex diplomaticus Silesiae, t. XVI i II), a Wirtualny Sztetl - Plisschyn. Według SENGŚ przyjmuje się, że osada istniała już w X w., a zamek książęcy w XII w. Tekstu dokumentu w dostępnych opracowaniach nie przytoczono.

Prawa miejskie

koniec XIII w. (potwierdzenie 1498 r.), nadane przez: nieustalony - dokument lokacyjny nie zachował się (potwierdzenie: książę cieszyński Kazimierz II) (prawo raciborskie)

Dokument lokacyjny się nie zachował. Według Wirtualnego Sztetla lokacja nastąpiła przypuszczalnie pod koniec XIII w., a angielska Wikipedia pisze o założeniu miasta wokół rynku w drugiej połowie XIII w. Najstarszy zachowany akt to przywilej księcia cieszyńskiego Kazimierza II z 1498 r., który według Kubiciela odnowił prawa miejskie „wedle ordynacji raciborskiej”. W polu prawa wpisano prawo raciborskie na podstawie tego przywileju z 1498 r. - dotyczy on jednak odnowienia praw, a rodzaju prawa pierwotnej lokacji z XIII w. dostępne źródła nie podają. Tekstu przywileju w dostępnych opracowaniach nie przytoczono.

Etymologia nazwy

Od rzeki - woda błyszcząca (bleszcz) — Według SENGŚ nazwę przeniesiono z rzeki Pszczyny, dziś Pszczynki. Bogata dokumentacja historyczna i niemiecka forma Pless wskazują na pierwotne Plszczyna lub Blszczyna. Formę Blszczyna wyprowadza się od wyrazu bleszcz, błyszczeć - czyli „woda błyszcząca”. Słownik powołuje się na Kazimierza Rymuta (Nazwy miast Polski) i Henryka Borka.

Od rzeki - woda pluskająca (piszcz) — Drugą postać, Plszczyna, SENGŚ wywodzi od piszcz, pluskać - czyli „woda pluskająca”. Współczesna nazwa Pszczyna powstała przez uproszczenie trudnej zbitki spółgłoskowej -plšč- albo -blšč-. Słownik odsyła też do szkicu Aleksandra Brücknera z 1908 r. o etymologii nazw Pszczyna i Psków.

Pless - forma niemiecka — Niemiecka nazwa Pless (Pleß) zachowuje dawną postać nazwy. W zapisach historycznych SENGŚ notuje m.in. Plessina (1325), Plessen (1366), Blissczyna (1425), Pssczyny (1511) i Pscina (1598); na najstarszej pieczęci widnieje napis S. CIVITATIS BLYSCZYNAE.

Herb

W polu błękitnym złoty orzeł bez korony, zwrócony w prawo (heraldycznie), z czerwonym dziobem, językiem i szponami. Zastrzeżenie: opis sporządzony na podstawie wizerunku herbu - uchwała nie zawiera opisu słownego. Herb ustanowiła uchwała nr XIII/189/19 Rady Miejskiej w Pszczynie z 22 października 2019 r. w sprawie symboli gminy Pszczyna (Dz. Urz. Woj. Śląskiego z 2019 r. poz. 7142); jej regulamin odsyła do wzoru graficznego w załączniku nr 1 i zakazuje zmieniania proporcji i kolorystyki. Załącznik graficzny sprostowano 20 lutego 2020 r. Według encyklopedii internetowej (mirror Wikipedii) najstarsza zachowana pieczęć z XVI w. pokazuje orła na tarczy turniejowej z napisem S. CIVITATIS BLYSCZYNAE. W 1863 r. pojawiła się wersja z czarnym orłem na złotym tle, w maju 1917 r. - z okazji wizyt cesarza Wilhelma II - herb dwupolowy, a w 1936 r. herb zatwierdził Minister Spraw Wewnętrznych (M.P. z 1936 r. nr 164, poz. 302). Złoty orzeł w błękitnym polu to godło górnośląskich Piastów - tak opisuje je Romuald Kubiciel w pracy o ziemi pszczyńskiej.

Flaga

Flaga Pszczyny zachowuje proporcje 5 : 8 i składa się z trzech poziomych stref. Opis według § 3 ust. 3 regulaminu z uchwały nr XIII/189/19 z 22 października 2019 r.; wzór i barwy w systemie CMYK określa załącznik nr 3, a lewa strona flagi jest lustrzanym odbiciem prawej. Według wzoru strefy to wąski pas żółty, szeroki błękitny i wąski żółty (ok. 15:70:15), a w błękitnej strefie, bliżej drzewca, widnieje złoty orzeł z herbu, bez tarczy. Szerokości stref i położenie orła przyjęto ze wzoru graficznego.

Oś czasu

• 1327–1922

Ciekawostka

Podczas I wojny światowej w zamku pszczyńskim Hochbergów mieściła się kwatera niemieckiego naczelnego dowództwa, a cesarz Wilhelm II często tu bywał. Z okazji jego wizyt w maju 1917 r. zaprojektowano nawet nowy herb miasta.