Racibórz

Racibórz — siedziba powiatu raciborskiego (miasto powiatowe), województwo śląskie.

Pierwsza wzmianka

1108 r. — źródło: kronika Galla Anonima „Gesta principum Polonorum"

Pierwsza potwierdzona wzmianka o Raciborzu pochodzi z 1108 r. — Gall Anonim w kronice „Gesta principum Polonorum" opisuje zdobycie raciborskiego grodu przez rycerzy Bolesława Krzywoustego, odpierających najazd Świętopełka czeskiego. Gród istniał co najmniej od XI w. jako strażnica broniąca przeprawy przez Odrę na szlaku handlowym prowadzącym przez Bramę Morawską do Krakowa. Niektórzy badacze sugerują, że osada Budorgis zaznaczona na mapie Ptolemeusza z II w. n.e. mogła być właśnie Raciborzem — choć teza ta pozostaje niepewna.

[wzmianka o zdobyciu raciborskiego grodu]

Prawa miejskie

ok. 1211–1217 r., nadane przez: książę Kazimierz I (prawo flamandzkie)

Racibórz uzyskał prawa miejskie na prawie flamandzkim za sprawą księcia Kazimierza I — dokument z 1217 r. potwierdza już funkcjonującą lokację i obecność osadników flamandzkich (hospites). W 1299 r. książę Przemysław zastąpił prawo flamandzkie magdeburskim i powołał pięcioosobową radę miejską — pierwszą w historii miasta. Pół koła w herbie Raciborza może symbolizować właśnie tę pięcioosobową radę (pięć szprych). W XIII w. w raciborskim klasztorze dominikanów Wincenty z Kielczy stworzył hymn „Gaude Mater Polonia", a kronikarz zapisał pierwsze polskie zdanie: „Gorze szą nam stało".

Etymologia nazwy

Od imienia Racibor — Nazwa „Racibórz" pochodzi od słowiańskiego imienia własnego Racibor — prawdopodobnie założyciela lub pierwszego władcy grodu. Imię Racibor złożone jest z dwóch członów: „raci-" (walka, wojsko) i „-bor" (las, bój) — oznaczałoby dosłownie „wojownik z boru" lub „ten który walczy w boju". Niemieccy kronikarze zapisywali miasto jako Ratibor lub Ratwar.

Rad — koło po niemiecku — Jedna z teorii wiąże herb Raciborza (pół koła) z niemiecką nazwą miasta Ratibor — „Rad" znaczy po niemiecku „koło". Byłby to więc herb mówiący: koło w herbie nawiązuje do nazwy Ratibor. Teoria ta jest jednak kwestionowana przez historyków, którzy wskazują że herb mógł powstać wcześniej niż dominacja języka niemieckiego w mieście.

Herb

W czerwonym polu tarczy po heraldycznie prawej stronie (wizualnie lewej) połowa białego (srebrnego) orła górnośląskiego — widoczne lewe skrzydło, lewa połowa ciała, łapa i ogon. Po heraldycznie lewej stronie (wizualnie prawej) połowa białego koła wozowego z pięcioma pełnymi szprychami, dzwonami i gwoździami oraz dwiema połówkowymi szprychami w miejscu przepołowienia tarczy. Herb potwierdzony pieczęcią z 1296 r. — niezmieniony przez ponad 700 lat. Obecna wersja zatwierdzona uchwałą Rady Miejskiej 18 grudnia 2013 r.

Flaga

Czerwony płat o proporcji 5:8, z godłem herbu (połuorzeł i połukoło) wysokości 8/10 wysokości płata, umieszczonym w części czołowej w taki sposób, że oś symetrii godła pokrywa się z linią przecinającą płat w 1/3 odległości od drzewca. Ustanowiona uchwałą Rady Miejskiej 18 grudnia 2013 r.

Oś czasu

• 1172–1327
• 1327–1945

Ciekawostka

W raciborskim klasztorze dominikanów ok. 1246 r. brat Wincenty z Kielczy stworzył hymn „Gaude Mater Polonia" — jeden z najstarszych polskich hymnów, śpiewany do dziś podczas uroczystości akademickich. W tej samej kronice klasztornej zanotowano pierwsze znane pełne zdanie w języku polskim: „Gorze szą nam stało" (biada nam się stało). Racibórz jest zatem — co paradoksalne dla miasta które 88% mieszkańców chciało w Niemczech — kolebką dwóch fundamentalnych zabytków języka polskiego.