Radom

Radom — miasto na prawach powiatu, województwo mazowieckie.

Pierwsza wzmianka

1155 r. — źródło: bulla papieża Hadriana IV — pierwsza pisemna wzmianka o grodzie radomskim

Pierwsza pisemna wzmianka o Radomiu pochodzi z bulli papieża Hadriana IV z 1155 r. — gród wymieniony jest przy opisie położenia innej miejscowości jako punkt orientacyjny, co świadczy o jego znaczeniu. Osadnictwo na tym terenie sięga VIII–IX w., a gród warowny z dwoma pierścieniami wałów i fosą istniał od drugiej połowy X w. W 1233 r. dokumenty wymieniają kasztelana radomskiego Marka — dowód pełnej organizacji administracyjnej regionu.

villam iuxta Radom, que vocatur Zlauno

Prawa miejskie

ok. poł. XIII w. (prawo magdeburskie: 2 marca 1364 r.), nadane przez: książę Bolesław Wstydliwy (prawo średzkie); król Kazimierz Wielki (prawo magdeburskie 1364) (prawo magdeburskie)

Radom otrzymał prawa miejskie na prawie średzkim w połowie XIII w. z nadania księcia Bolesława Wstydliwego — była to lokacja Starego Radomia. Przełomem był rok ok. 1340, gdy Kazimierz Wielki założył Nowy Radom na sąsiednim wzgórzu, który 2 marca 1364 r. otrzymał pełne prawo magdeburskie. Nowe Miasto otoczono murami obronnymi (ok. 1100 m długości, 25 baszt), wzniesiono zamek królewski i kościół farny. Od 1376 r. Radom był siedzibą starostwa i miejscem zjazdów szlacheckich oraz sejmów — w 1383 r. obrano tu Jadwigę na króla Polski, w 1401 r. podpisano unię radomsko-wileńską z Litwą.

Etymologia nazwy

Od imienia Radomir lub plemienia Radomierzan — Nazwa Radom pochodzi najprawdopodobniej od słowiańskiego imienia Radomir (rad + mir = radosny pokój) lub od nazwy plemienia Radomierzan zamieszkującego ten teren. Typowe skrócenie: Radomir → Radom. Forma nazwy utrwaliła się w średniowieczu jako nazwa grodu kasztelańskiego, a potem miasta. Inne teorie wskazują na apelatyw „rad" (chętny, dobrowolny) jako rdzeń nazwy.

Nihil Novi i Czerwiec 76 — Radom był dwukrotnie areną przełomowych wydarzeń polskiej historii. W 1505 r. sejm uchwalił tu konstytucję Nihil Novi — jeden z filarów polskiego parlamentaryzmu, ograniczający władzę króla. W czerwcu 1976 r. radomscy robotnicy jako pierwsi w Polsce stanęli do otwartego protestu przeciw podwyżkom cen — tzw. Czerwiec 76. Represje wobec uczestników strajku zmobilizowały inteligencję i robotników, co bezpośrednio doprowadziło do powstania KOR i toruje drogę Solidarności.

Herb

W czerwonym polu biały (srebrny) mur miejski z pięcioma blankami, trzema wieżami o trzech blankach każda (środkowa wyższa od bocznych) i bramą pośrodku. W bramie biała (srebrna) majuskuła „R". Nad bramą srebrna mitra książęca. Nad tarczą złota korona królewska. Herb wywodzi się z pieczęci miejskiej z 1421 r. — najstarszy odcisk zachowany na dokumencie z Archiwum Państwowego. Pierwotne godło to zapewne monogram króla Kazimierza Wielkiego „K" (zbliżony graficznie do „R"), który z czasem zaczęto interpretować jako inicjał nazwy miasta. Herb ustanowiony uchwałą Rady Miejskiej nr 76/90 z 20 grudnia 1990 r.

Flaga

Biały płat z herbem miasta pośrodku — czerwono-biały herb z trzema wieżami, bramą z literą R i złotą koroną królewską.

Ciekawostka

25 czerwca 1976 r. robotnicy Fabryki Urządzeń Mechanicznych i innych zakładów w Radomiu wyszli na ulice protestując przeciw drastycznym podwyżkom cen żywności. Milicja brutalnie spacyfikowała demonstrantów — bijąc zatrzymanych „ścieżkami zdrowia". Informacja o represjach zelektryzowała Polskę i skłoniła grupę intelektualistów (m.in. Jacka Kuronia i Adama Michnika) do założenia Komitetu Obrony Robotników. KOR stał się zalążkiem opozycji demokratycznej, która cztery lata później pomogła zorganizować Solidarność. Radom 76 to kamień węgielny polskiej drogi do wolności.