Rybnik

Rybnik — miasto na prawach powiatu, województwo śląskie.

Pierwsza wzmianka

25 maja 1223 r. — źródło: dokument biskupa wrocławskiego Wawrzyńca uposażający klasztor norbertanek w Rybniku

Dokument z 25 maja 1223 r. jest jednym z najlepiej udokumentowanych początków w Atlasie. Biskup wrocławski Wawrzyniec, za zgodą kapituły i na prośbę księcia opolsko-raciborskiego Kazimierza, uposażył klasztor norbertanek w Rybniku dziesięcinami z kilkunastu wsi kasztelanii cieszyńskiej oraz z Krowiarek, Rakowa i Lichania. Istotny jest jednak jeden szczegół tego zapisu: wymienia on wcześniejsze darowizny na rzecz rybnickiej parafii dokonane przez biskupa Żyrosława II, zmarłego w 1198 r. Skoro parafia dostawała nadania jeszcze w XII w., Rybnik musiał wtedy istnieć — dokument z 1223 r. jest więc najstarszym zachowanym świadectwem, a nie datą powstania miejscowości. Klasztor przetrwał tu krótko: w 1228 r. książę Kazimierz przeniósł norbertanki do Czarnowąsów, a w tym samym roku zwołał do Rybnika wiec rycerstwa górnośląskiego.

Ribnich

Prawa miejskie

przed 1308 r. (dokument nie zachował się), nadane przez: książęta raciborscy (prawo magdeburskie)

Rybnik XIII-wieczny był wsią rozłożoną na zboczu wzgórza, na którym stoi dziś tzw. Kościół na Górce, a jego mieszkańcy żyli z gospodarki rybnej i z ruchu na szlaku z Raciborza do Krakowa. Przekształcenie wsi w miasto nastąpiło na przełomie XIII i XIV w. Dokument lokacyjny nie zachował się — wiadomo jedynie, że lokacja na prawie magdeburskim musiała nastąpić przed 1308 r., a pierwsza wzmianka o Rybniku jako mieście (civitas) pochodzi z 1309 r., gdy określono go jako castrum cum oppido, czyli zamek z miastem. Nowe centrum wytyczono na południe od pierwotnej osady i to ono jest dzisiejszą starówką; jej wrzecionowaty układ jest nietypowy dla górnośląskich miast o średniowiecznym rodowodzie. Rybnik należał do księstwa raciborskiego, a później był stolicą wydzielonego księstwa rybnickiego.

Etymologia nazwy

Rybnik — od stawów rybnych — Rybnik to staropolskie określenie stawu hodowlanego, w którym trzymano ryby. Nazwa jest więc topograficzno-gospodarcza i opisuje wprost to, z czego okolica żyła: na terenie dzisiejszego miasta istniało wiele stawów, a hodowla ryb była głównym zajęciem mieszkańców. Wyraz przetrwał w polszczyźnie do dziś w znaczeniu „staw rybny”, a znaczenie nazwy potwierdza herb miasta ze szczupakiem.

Herb

W polu błękitnym srebrna (biała) ryba — szczupak — ułożona w skos, skierowana ku prawemu narożnikowi tarczy. Ponad rybą i pod nią, w przeciwległych narożnikach, widnieje motyw roślinny: kotewka, zwana też orzechem wodnym, o srebrnych łodygach i srebrnych kwiatach. Wizerunek ryby pojawia się na pieczęciach miejskich co najmniej od pierwszej połowy XVI w. — zachowały się odciski z napisami Ribnik z 1538 i 1669 r. oraz Rybnick z 1809 r. Obecny wzór herbu ustaliła uchwała Rady Miasta Rybnika z 20 listopada 2000 r.

Flaga

Prostokątny płat o proporcjach 5:8, podzielony na trzy poziome pasy: dwa zewnętrzne błękitne, każdy o szerokości 1/4 płata, oraz środkowy biały o szerokości 2/4 płata, z herbem miasta umieszczonym centralnie. Flagę ustanowiono tą samą uchwałą co obecny wzór herbu, z 20 listopada 2000 r.

Oś czasu

• 1327–1922

Ciekawostka

Rybnik ma kłopot z własnym jubileuszem. W 1964 r. hucznie świętował 750-lecie, licząc od nieistniejącego dziś dokumentu, a w 2023 r. obchodził 800-lecie, tym razem licząc od zachowanej wzmianki z 1223 r. Problem w tym, że ta wzmianka wspomina o wcześniejszych nadaniach dla rybnickiej parafii sprzed 1198 r., więc miasto jest w rzeczywistości starsze, niż wynika z obu rocznic. Od 2003 r. z wieży ratusza rozbrzmiewa co godzinę hejnał skomponowany przez Mirosława Jacka Błaszczyka — właśnie z okazji jubileuszu ośmiu wieków Rybnika.