Ryki

Ryki — miasto powiatowe (siedziba powiatu ryckiego), województwo lubelskie.

Pierwsza wzmianka

1424 r. — źródło: źródła ziemi stężyckiej

Ryki zostały po raz pierwszy odnotowane w źródłach historycznych w 1424 r. jako wieś królewska. Należały do ziemi stężyckiej i przez cały okres staropolski pozostawały własnością królewską: najpierw w starostwie radomskim, potem stężyckim, a od XVII w. tworzyły osobne starostwo, dzierżawione przez rody magnackie - Ossolińskich, a następnie Lubomirskich. W połowie XVIII w. dobra ryckie przeszły w ręce Poniatowskich, co do dziś widać w herbie miasta. Zastrzeżenie: dostępne opracowania podają rok 1424, ale nie wskazują konkretnego dokumentu ani nie przytaczają zapisu nazwy, dlatego cytatu brak.

Prawa miejskie

1782 r., nadane przez: król Stanisław August Poniatowski (prawo magdeburskie)

Ryki otrzymały prawa miejskie w 1782 r. Miejscowe opracowania przypisują to staraniom Stanisława Poniatowskiego, ojca króla, który miał spędzić w Rykach ostatnie lata życia - ale zmarł on w 1762 r., dwadzieścia lat przed nadaniem, więc przywilej dla wsi królewskiej mógł wystawić tylko panujący wówczas Stanisław August Poniatowski. Miastem Ryki pozostały krótko: prawa utraciły w 1810 r., w okresie Księstwa Warszawskiego, wskutek zniszczeń i wyludnienia po wielkim pożarze z 1794 r. Odzyskały je dopiero 1 stycznia 1957 r., rozporządzeniem Rady Ministrów. Zastrzeżenie: dostępne źródła nie precyzują dnia ani wystawcy przywileju z 1782 r., a atrybucja Stanisławowi Poniatowskiemu seniorowi jest chronologicznie niemożliwa. Dostępne źródła nie podają też wprost, na jakim prawie nadano przywilej.

Etymologia nazwy

Ryki - od rykowiska jeleni — Najczęściej przywoływane wyjaśnienie wiąże nazwę z rykowiskiem, czyli jesiennymi godami jeleni w okolicznych puszczach. Do tej właśnie etymologii nawiązuje herb powiatu ryckiego, zaprojektowany przez prof. Krzysztofa Skupieńskiego: srebrna głowa jelenia w polu błękitnym. Zastrzeżenie: sam herb powiatu opisuje to pochodzenie jako domniemane - nazwa nie doczekała się rozstrzygającego opracowania językoznawczego.

Nazwa w liczbie mnogiej — Ryki, podobnie jak wiele polskich nazw miejscowych, występują w liczbie mnogiej i odmieniają się jak rzeczownik pospolity: do Ryk, w Rykach, pod Rykami. Mieszkańcy to ryczanie, a przymiotnik brzmi rycki - stąd nazwa powiatu ryckiego i ziemi ryckiej.

Herb

Na tarczy srebrnoszarej wspięty ciołek czerwony ze złotym orężem, wyłaniający się z czarnej zbroi ze złotą koroną, opartej o czerwoną literę R. Herb jest wyjątkowy w polskiej heraldyce miejskiej: przedstawia nie godło z tarczy, lecz klejnot - element wieńczący hełm - herbu Ciołek, którym pieczętowali się Poniatowscy, właściciele dóbr ryckich od połowy XVIII w. Ciołek to staropolska nazwa młodego byczka, a litera R jest inicjałem nazwy miasta. Herb przyjęła Rada Narodowa Miasta i Gminy w Rykach w 1979 r. Heraldycy zgłaszają zastrzeżenie do srebrnoszarego pola: zamiana tradycyjnej srebrnej (białej) barwy tarczy na szarą nie ma uzasadnienia heraldycznego.

Flaga

Własna flaga miasta i gminy Ryki nie jest udokumentowana w dostępnych źródłach, dlatego pokazana flaga to flaga powiatu ryckiego: przy drzewcu błękitne pole z herbem powiatu (srebrna głowa jelenia z szyją, nad nią trzy złote gwiazdy w pas), a w części swobodnej biało-czerwone pasy poziome zakończone łukiem. Głowa jelenia pochodzi z XV-wiecznego herbu województwa lubelskiego i nawiązuje do domniemanej etymologii nazwy Ryki, a trzy gwiazdy - z XIV-wiecznego herbu ziemi sandomierskiej. Herb powiatu zaprojektował prof. Krzysztof Skupieński.

Ciekawostka

Ryki były miastem tylko przez dwadzieścia osiem lat, a potem przez sto czterdzieści siedem lat wsią. Prawa miejskie otrzymały w 1782 r., straciły je w 1810 r. - po wielkim pożarze z 1794 r. i zniszczeniach wojennych miasto wyludniło się na tyle, że władze Księstwa Warszawskiego zdegradowały je do rangi osady. Status miasta wrócił dopiero 1 stycznia 1957 r., a w 1956 r. Ryki zostały siedzibą nowo utworzonego powiatu.