Atlas Miast Polski
Kompas po polskich miastach
etymologia · herb i flaga · prawa miejskie · pierwsza wzmianka
mapa poglądowa · kontury miast są przybliżone i lekko powiększone dla czytelności · dla miast na prawach powiatu kontur = granica miasta = granica powiatu
kliknij kontur, aby otworzyć metrykę miasta · scrolluj / przeciągaj, aby przybliżyć małe miasta
Porównaj osie czasu miast
Sandomierz
Sandomierz — siedziba powiatu sandomierskiego (miasto powiatowe), województwo świętokrzyskie.
Pierwsza wzmianka
ok. 1097 r. — źródło: Gall Anonim, Kronika polska (ok. 1112–1116)
Gall Anonim, opisując wydarzenia z 1097 r., nazwał Kraków, Wrocław i Sandomierz „głównymi stolicami królestwa” — to najstarsza znana wzmianka o mieście w polskiej kronice.
Głównymi stolicami królestwa.
Prawa miejskie
1286, nadane przez: książę Leszek Czarny (prawo magdeburskie)
Po zniszczeniu miasta najazdami tatarskimi (1241, 1259–1260) książę Leszek Czarny ponownie lokował Sandomierz na prawie magdeburskim, przenosząc je na sąsiednie Wzgórze Miejskie. Ewentualna wcześniejsza, nieformalna lokacja sprzed 1241 r. nie pozostawiła po sobie żadnego dokumentu.
Etymologia nazwy
Od imienia Sędomir/Sudomir — Najbardziej prawdopodobna teoria wywodzi nazwę od staropolskiego imienia Sędomir (Sudomir), rozpowszechnionego w całej Słowiańszczyźnie — być może legendarnego założyciela osady.
„San domierza” do Wisły — Ludowa etymologia łączy nazwę z rzeką San, która w tym miejscu „domierza” (dochodzi) do Wisły.
„Sudy mira” — Trzecia hipoteza wiąże nazwę z prasłowiańskimi „sądami pokoju” (sudy mira), jakie miały odbywać się na miejscowych wzgórzach.
Herb
W czerwonym polu srebrny (biały) orzeł ze złotą koroną i takimż orężem — ten sam piastowski motyw, co w herbie Gniezna, podkreślający rangę Sandomierza jako dawnej stolicy książęcej i królewskiego miasta.
Flaga
Czerwony płat w proporcji 5:8 z wizerunkiem orła z herbu miasta — bez dodatkowych pasów czy barw.
Ciekawostka
Od 1138 r. (testament Bolesława Krzywoustego) do 1279 r. Sandomierz był siedzibą władz jednej z dzielnic rozbitej Polski — ale w odróżnieniu od Szczecina czy podobnych stolic obcych państw, była to wciąż część tego samego Królestwa Polskiego, tyle że podzielonego między książąt. Leszek Czarny, który w 1286 r. wystawił przywilej lokacyjny, jest też bohaterem pieczęci przedstawiającej go w towarzystwie św. Stanisława — z zagadkowym napisem „pieczęć króla Polski i miasta Sandomierza”, mimo że sam nigdy koronowany nie był.