Siedlce

Siedlce — miasto na prawach powiatu, województwo mazowieckie.

Pierwsza wzmianka

5 lutego 1448 r. — źródło: dokument biskupa krakowskiego Zbigniewa Oleśnickiego, wystawiony w Krakowie

Pierwsza wzmianka o Siedlcach to zapis rachunkowy, nie żaden przywilej. 5 lutego 1448 r. biskup krakowski Zbigniew Oleśnicki wystawił w Krakowie dokument określający dziesięcinę należną plebanowi łukowskiemu — wymieniono w nim wsie Siedlce, Pruszyn, Krzesk i Golice. Teren należał wtedy do ziemi łukowskiej w województwie sandomierskim, którą w 1474 r. włączono do nowo utworzonego województwa lubelskiego. Sama osada jest starsza: powstała prawdopodobnie w IX-X w. w dolinie Muchawki, a nazwę przyjęła zapewne od lasu Siedliska, wzmiankowanego w 1430 r. Wieś należała do rodu Gniewoszów herbu Rawicz, którzy przybrali od niej nazwisko Siedleckich. W 1503 r. Daniel Siedlecki założył obok starej wsi drugą osadę — Nova Siedlcza — a w 1530 r. wzniósł między nimi pierwszy kościół.

Syedlecz

Prawa miejskie

15 stycznia 1547 r., nadane przez: król Zygmunt I Stary, na prośbę Stanisława Siedleckiego (prawo magdeburskie)

Siedlce były miastem prywatnym, ale przywilej lokacyjny wystawił król. 15 stycznia 1547 r. Zygmunt I Stary, na prośbę właściciela wsi Stanisława Siedleckiego (używającego też nazwiska Olędzki), nadał prawo magdeburskie — i to nie całej wsi, lecz jej nowszej części, zwanej Nova Siedlcza. Stara Siedlecz, późniejsza Stara Wieś, została włączona do miasta dopiero w XX w. Mieszkańcy dostali osiem lat zwolnienia od podatków, prawo do cotygodniowych targów i trzech jarmarków rocznie. Grunt pod miasto był przygotowany wcześniej: to Stanisław Siedlecki doprowadził w 1532 r. do erygowania parafii przez biskupa krakowskiego Piotra Tomickiego. Pierwsze stulecie przyniosło pięciokrotny wzrost obszaru miasta, ale XVI i XVII w. to także seria pożarów, najazd tatarski w 1650 r. i potop szwedzki. Miasto pozostawało własnością prywatną do 1807 r. — kolejno Gniewoszów Siedleckich, Olędzkich, a od drugiej połowy XVII w. Czartoryskich i spokrewnionych z nimi Ogińskich.

Etymologia nazwy

Siedlce — od „siodła”, czyli osady — Nazwa pochodzi od staropolskiego zdrobnienia rzeczownika „siodło”, który oznaczał wieś, siedzibę, miejsce osiedlenia się — a nie siodło jeździeckie, z którym bywa mylony. Ten sam rdzeń tkwi w wyrazach siedlisko, osiedle i przesiedlić. Najstarsze zapisy nazwy mają formę Syedlecz. Jest to więc nazwa opisująca po prostu fakt istnienia osady, spotykana w Polsce wielokrotnie.

Siedlce — a las Siedliska — Uzupełnienie: część opracowań wskazuje, że osada wzięła nazwę od otaczającego ją lasu Siedliska, wzmiankowanego w 1430 r., czyli osiemnaście lat przed pierwszą wzmianką o samej wsi. Obie wersje sprowadzają się do tego samego rdzenia, różnią się tylko tym, co było pierwsze: nazwa lasu czy nazwa osady.

Herb

W polu czerwonym zbrojny srebrny rycerz widoczny z lewego profilu, pędzący na srebrnym rumaku, w prawej ręce trzymający obnażony srebrny miecz, w lewej — błękitną tarczę z podwójnym złotym krzyżem. Czaprak, uzda i popręgi rumaka błękitne. Pod przednimi kopytami mur forteczny z trzema basztami, z których środkowa jest wyższa; mur i baszty srebrne, bramy i okna czarne. Tarcza prostokątna z czarną obwódką i dolną krawędzią wydłużoną pośrodku. Jest to stylizowana Pogoń, przejęta z herbu Czartoryskich — właścicieli miasta w latach 1668-1804 — a data powstania herbu nie jest znana; najstarsze dokumenty z pieczęcią herbową pochodzą z lat 1785 i 1787.

Flaga

Biały prostokątny płat przecięty poziomym błękitnym pasem biegnącym przez środek, z herbem miasta umieszczonym bliżej drzewca, nachodzącym na pas. Zasady używania herbu i chorągwi miejskiej reguluje uchwała Rady Miejskiej z 1992 r.

Ciekawostka

Kształt dzisiejszego centrum Siedlec to dzieło dwóch osób z rodu Czartoryskich. Po pożarze w 1692 r. Kazimierz Czartoryski wytyczył na nowo rynek i przyległe ulice, a jego wnuczka Aleksandra Ogińska, która odziedziczyła dobra siedleckie w 1775 r., wybudowała pałac, założyła przy nim park zwany Aleksandrią, rozbudowała ratusz i przebudowała kościół. Ratusz do dziś nosi przezwisko „Jacek” — od lokaja księżnej, który miał pozować do wieńczącej go figury Atlasa. W siedleckim Muzeum Diecezjalnym znajduje się jedyny w Polsce obraz El Greca, „Ekstaza św. Franciszka”.