Sokołów Podlaski

Sokołów Podlaski — miasto powiatowe (siedziba powiatu sokołowskiego), województwo mazowieckie.

Pierwsza wzmianka

1415 r. — źródło: fundacja parafii w Sokołowie przez Mikołaja Sepieńskiego herbu Nowina

Sokołów wyrósł z gródka nad rzeczką Cetynią — najpierw ruskiego, potem polskiego. Teren był typową rubieżą: ścierały się tu wpływy polskie i ruskie, docierali Jadźwingowie, a od XIII w. także Krzyżacy i Litwini; w XIV w. nad środkowym Bugiem ugruntowała się władza litewska. Pierwszym pewnym wydarzeniem z dziejów osady jest fundacja parafii w 1415 r., dokonana przez Mikołaja Sepieńskiego herbu Nowina — pochodzącego z Wielkopolski sekretarza i zaufanego doradcę wielkiego księcia Witolda, właściciela Sokołowa przynajmniej od tego roku. Kościół nosił wtedy wezwanie Świętej Trójcy, św. Michała Archanioła i św. Małgorzaty. Zastrzeżenie: nazwiska pierwszego właściciela źródła podają w dwóch wersjach — Sepieński i Depeński.

Prawa miejskie

20 kwietnia 1424 r., nadane przez: wielki książę litewski Witold (prawo średzkie)

20 kwietnia 1424 r. wielki książę litewski Witold nadał Sokołowowi prawa miejskie i jednocześnie przekazał miasto wraz ze wsiami Kupientyn i Rogów swojemu sekretarzowi Mikołajowi Sepieńskiemu. Sokołów stał się tym samym pierwszym miastem prywatnym na Podlasiu, a zarazem najstarszym miastem tego regionu. Lokacja nastąpiła na prawie średzkim — śląskiej odmianie prawa niemieckiego, wywodzącej się ze Środy Śląskiej i rzadko spotykanej tak daleko na wschodzie. Ziemia sokołowska pozostawała pod władzą litewską jeszcze przez półtora wieku: do Korony włączono ją dopiero w 1569 r., wraz z całym województwem podlaskim. Właścicielami byli kolejno Sokołowscy, od 1508 r. Kiszkowie, od 1592 r. Radziwiłłowie — z hetmanem Krzysztofem „Piorunem” na czele — a od 1664 r. Krasińscy; ostatnim Radziwiłłem władającym miastem był książę Bogusław, znany z sienkiewiczowskiej Trylogii.

Etymologia nazwy

Sokołów — od sokoła — Nazwa wywodzi się od ptaka i taką właśnie genezę utrwala herb miasta: sokół siedzący na gałęzi. W polskiej toponimii nazwy tego typu wiążą się zwykle z hodowlą ptaków łowczych albo z określeniem miejsca, gdzie sokoły występowały; sokolnictwo było na dworach litewskich i mazowieckich zajęciem prestiżowym. Herb Sokołowa jest więc tak zwanym herbem mówiącym — takim, który powtarza obrazem to, co nazwa mówi słowem.

Podlaski — od Podlasia — Drugi człon nazwy odróżnia miasto od innych Sokołowów i wskazuje region. Podlasie to nazwa oznaczająca obszar „pod lasem”, czyli u skraju wielkiej puszczy, albo — według innego objaśnienia — ziemię „pod Lachami”, leżącą przy granicy z Polską, patrząc od strony litewskiej i ruskiej. Sokołów leży w zachodniej części historycznego Podlasia.

Herb

W polu żółtym, na tarczy z czarną obwódką, brązowy sokół z białą piersią, o rozwartych i uniesionych skrzydłach, trzymający w dziobie srebrną obrączkę; ptak siedzi zwrócony w prawo heraldycznie na zielonej gałęzi dębowej o czterech liściach. Nad tarczą corona muralis — korona murowa. Jest to herb mówiący, powtarzający nazwę miasta. Wizerunek sokoła na gałęzi widnieje już w XIX-wiecznym Albumie Heroldii Królestwa Polskiego.

Flaga

Płat dzielony na trzy poziome pasy równej szerokości: zielony, żółty i czarny. Żółć odpowiada barwie pola herbowego, zieleń — gałęzi dębowej z herbu, a czerń nawiązuje do obwódki tarczy herbowej.

Oś czasu

• 1424–1569

Ciekawostka

W XVIII w. właścicielem Sokołowa był książę Michał Kleofas Ogiński — ten sam, któremu przypisuje się autorstwo poloneza „Pożegnanie Ojczyzny”. Sprowadził do miasta francuskich rzemieślników, którzy uruchomili tu produkcję jedwabnych chustek, kapeluszy, kobierców, płótna oraz pasów słuckich. W 1846 r. powstała w Sokołowie cukrownia — dziś cały jej zespół, wraz z turbinownią, kotłownią i laboratorium, jest wpisany do rejestru zabytków.