Sosnowiec

Sosnowiec — miasto na prawach powiatu, województwo śląskie.

Pierwsza wzmianka

1727 r. — źródło: akta parafii w Mysłowicach

Sosnowiec to nazwa, która w źródłach pojawia się zaskakująco późno i zaskakująco nagle — w odróżnieniu od kilku starszych wsi wchłoniętych później przez miasto (Milowice, wzmiankowane już w 1228 r., Pogoń z 1345 r. czy Klimontów i Siedlec z 1361 r.), po samym Sosnowcu nie ma śladu przed XVIII wiekiem. Pierwsza wzmianka o osadzie noszącej tę nazwę pochodzi z 1727 r. z ksiąg parafii mysłowickiej; żadne z dostępnych opracowań nie przytacza jednak dosłownego brzmienia tamtej zapiski, więc cytatu z tego roku brak. Zastrzeżenie: Milowice, Pogoń, Klimontów i Siedlec to odrębne, dawniejsze miejscowości, dziś dzielnice Sosnowca — ich metryki nie są metryką samego Sosnowca, który jako nazwa i osada wyrósł później, na miejscu folwarku leśnego zwanego „Polem”.

Prawa miejskie

10 czerwca 1902 r., nadane przez: car Mikołaj II (rozporządzenie administracyjne (Carstwo Rosyjskie))

Starania o nadanie Sosnowcowi praw miejskich zaczęli miejscowi przemysłowcy już w 1885 r., ale sprawa ciągnęła się kolejne siedemnaście lat. Rozstrzygnął ją dopiero ukaz cara Mikołaja II z 10 czerwca 1902 r., wydany między innymi dzięki zabiegom urzędnika carskiego Aleksandra Budrysz-Ratyńskiego: nakazywał on przemianowanie osiedla Sosnowiec na miasto niepowiatowe poprzez połączenie sześciu osad — Starego Sosnowca, Pogoni, Ostrej Górki, Sielca, Kuźnicy i Radochy. Nowe miasto liczyło od razu około 60 tysięcy mieszkańców. W tym samym roku, 16 maja 1902 r., przy ulicy Majowej urodził się Jan Kiepura.

Etymologia nazwy

Sosnowiec — od sosny — Nazwa pochodzi od okolicznych borów sosnowych — to najprostsze i najlepiej udokumentowane wyjaśnienie. Historyk Zagłębia Marian Kantor-Mirski ustalił, że bezpośrednim źródłem nazwy dzisiejszego miasta był niewielki folwark leśny zwany najpierw „Polem”, potem „Nowym Sosnowcem”, wreszcie po prostu „Sosnowcem” — założony na gruntach wsi Pogoń, należącej do Stanisława Mieroszewskiego. Nazwa folwarku, choć młodsza, z czasem wyparła w powszechnym użyciu nazwę starszej, sąsiedniej wsi Sosnowice (Stary Sosnowiec), która nosiła tę samą, sosnową etymologię.

Legenda o nadaniu nazwy przez Kazimierza Wielkiego — Popularna opowieść przypisuje nazwy okolicznych miejscowości Zagłębia Dąbrowskiego samemu Kazimierzowi Wielkiemu (według innej wersji — Kazimierzowi Odnowicielowi), który podczas lustracji grodu w Będzinie miał wskazać: „Tam rosną dąbrowy, tam sosnowy, tutaj będziem My, tam pogoń, a tam czeladź nasza” — tłumacząc od razu nazwy Dąbrowy, Sosnowca, Będzina, Pogoni i Czeladzi. Zastrzeżenie: polska Wikipedia sama określa tę legendę jako „piękną, aczkolwiek nieprawdziwą” — z faktyczną metryką nazwy Sosnowca nie ma ona nic wspólnego, bo ta pojawia się w źródłach dopiero w XVIII w., a nie za czasów Kazimierzów.

Herb

Tarcza dwudzielna w skos linią koloru czerwonego. Górne, lewe pole (heraldycznie) białe, z granatowym kształtem symbolizującym rozwidlenie (spływ) dwóch rzek — Białej i Czarnej Przemszy, których połączenie wyznaczało też dawną granicę trzech zaborów (tzw. Trójkąt Trzech Cesarzy). Dolne, prawe pole czarne, z żółtymi, schodkowo przesuniętymi pasami przedstawiającymi przekrój geologiczny przez uskok tektoniczny. Tarczę zwieńcza czerwony, ceglany mur blankowany z trzema blankami; zza środkowego wyłania się zgięte w łokciu pomarańczowe ramię z białą opaską (podwiniętym rękawem), dzierżące czarny młotek na brązowym trzonku — symbole przemysłowego i górniczego charakteru miasta. Herb zaprojektował w 1904 r. inżynier Edmund Telakowski (według innych źródeł Stefan Antonowicz Byszewski); obowiązuje do dziś, mimo że umieszczenie korony/muru nad tarczą nie jest zgodne z zasadami klasycznej heraldyki, a próby jego zmiany w przeszłości nie powiodły się.

Flaga

Płat prostokątny, biały z obu stron. Pośrodku obu stron umieszczony jest niebieski element graficzny, zaczerpnięty z herbu miasta i symbolizujący — według opisu urzędowego (sosnowiec.pl) — ujście Brynicy do Czarnej Przemszy. Zastrzeżenie: część źródeł (m.in. lokalne media Zagłębia) opisuje ten sam symbol jako połączenie Białej i Czarnej Przemszy (Trójkąt Trzech Cesarzy), zgodnie z opisem samego herbu — źródła nie są tu w pełni spójne co do tego, które rzeki symbol przedstawia.

Oś czasu

• 1327–1790

Ciekawostka

16 maja 1902 r. — w tym samym roku, w którym Sosnowiec otrzymał prawa miejskie — przy ulicy Majowej urodził się Jan Kiepura, jeden z najsłynniejszych tenorów XX wieku, którego podziwiali później m.in. Pavarotti, Placido Domingo i Jose Carreras.