Śrem

Śrem — miasto powiatowe (siedziba powiatu śremskiego), województwo wielkopolskie.

Pierwsza wzmianka

1136 r. — źródło: bulla gnieźnieńska papieża Innocentego II

Śrem pojawia się w źródłach w 1136 r., w bulli gnieźnieńskiej papieża Innocentego II - dokumencie znanym przede wszystkim jako „złota bulla języka polskiego”, bo zawiera kilkaset najstarszych zapisanych polskich nazw miejscowych i osobowych. Gród leżał wtedy na lewym brzegu Warty i był siedzibą kasztelanii. Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich IH PAN notuje kolejne zapisy nazwy: Zremensis (1210), Szrem (1211), Srem (1212), Sireme (1234), a także warianty Scrym, Srzem i Screm.

Zrem

Prawa miejskie

1253 r., nadane przez: książęta wielkopolscy Przemysł I i Bolesław Pobożny (prawo magdeburskie)

Prawa miejskie na prawie magdeburskim nadali Śremowi w 1253 r. bracia Przemysł I i Bolesław Pobożny - w tym samym roku i od tych samych książąt prawa miejskie otrzymał Poznań. Miasto lokowano wówczas na lewym brzegu Warty. Sto czterdzieści lat później mieszczanie poprosili o przeniesienie go na wyspę Kobylec po drugiej stronie rzeki, na co Władysław Jagiełło zgodził się dokumentem wystawionym w Kościanie 13 kwietnia 1393 r., wydając dla nowego miejsca kolejny przywilej lokacyjny. Dawna osada została odtąd Starym Miastem, a Śrem to jedno z niewielu polskich miast, które w całości przeniosło się na inny brzeg rzeki.

Etymologia nazwy

Śrem - nazwa o niejasnym pochodzeniu — Etymologia nazwy pozostaje nierozstrzygnięta. Jak zauważa prof. Jan Miodek, właśnie dlatego Śrem odmienia się twardotematowo (do Śremu, w Śremie), a nie jak Bytom czy Radom (do Bytomia, w Radomiu) - tamte nazwy powstały od nazw osobowych z przyrostkiem dzierżawczym, który zmiękczył poprzedzającą spółgłoskę. Językoznawcy przyjmują, że pierwotna postać brzmiała Śrzem, a grupa „śrz” uprościła się z czasem do „śr”. Zapisy źródłowe pokazują tę drogę: Zrem (1136), Srem (1212), Sireme (1234).

Formy „do Śremia” i „w Śremiu” — Słyszane czasem w mediach formy „do Śremia” i „w Śremiu” są błędne - to analogia do Bytomia i Radomia. Poprawnie: jadę do Śremu, przyglądam się Śremowi, zachwycam się Śremem, byłem w Śremie. Mieszkańcy to śremianie, a przymiotnik brzmi śremski - stąd nazwa powiatu.

Herb

W polu czerwonym srebrna (biała) wieża obronna ze złotymi (żółtymi) dachami. Wieża główna zwieńczona blankowaniem, z wyrastającą zza niego wysoką iglicą i dwoma oknami w trzonie; u dołu przepruta bramą, po bokach kikuty muru o wątku ceglanym. Po obu stronach wieżyczki ze stożkowymi dachami i szczelinowymi oknami, połączone z wieżą główną poziomymi łącznikami i łękami. Opis „biała wieża obronna z żółtymi dachami na czerwonym polu” przyjęto uchwałą nr 607/LII/2024 Rady Miejskiej w Śremie z 11 kwietnia 2024 r. Godło ewoluowało: w XVI w. była to pojedyncza wieża gotycka, w XVII w. brama z trzema wieżyczkami - i do tej drugiej postaci nawiązuje herb obecny.

Flaga

Prostokątny płat o proporcjach 5:8 (szerokość do długości), podzielony na trzy pasy pionowe: biały w części środkowej oraz dwa czerwone po bokach. Pośrodku białego pasa umieszczony jest herb miasta. Flagę ustanowiono uchwałą nr 135/XVI/03 Rady Miejskiej w Śremie z 24 października 2003 r. Barwy odpowiadają tynkturom herbu: czerwień pola tarczy i srebro (biel) wieży.

Ciekawostka

Śrem należy do nielicznych polskich miast, które w całości przeniosły się na drugi brzeg rzeki. W 1393 r. mieszczanie uzyskali od Władysława Jagiełły zgodę na lokację na wyspie Kobylec po prawej stronie Warty - dawne miasto z lewego brzegu zostało Starym Miastem i jest dziś dzielnicą. Powodem były względy handlowe i obronne; wyspa dawała naturalną fosę.