Stargard

Stargard — miasto powiatowe (siedziba powiatu stargardzkiego), województwo zachodniopomorskie.

Pierwsza wzmianka

1124 r. — źródło: żywot św. Ottona z Bambergu pióra mnicha Ebbona

Najstarsza wzmianka o Stargardzie pochodzi z opisu misji chrystianizacyjnej biskupa Ottona z Bambergu, spisanego przez kronikarza Ebbona: w relacji z 1124 r. pojawia się gród o nazwie castro Zitarigroda. Kolejny zapis to bulla papieża Innocentego II z 1140 r., wymieniająca castro Stargrod jako gród mający odtąd należeć do nowo utworzonego biskupstwa w Wolinie. Sama osada jest jednak dużo starsza — stałe osadnictwo nad Iną (osada Osetno) sięga VI-VIII wieku, co czyni Stargard jednym z najstarszych miast w Polsce. Historycy naliczyli aż czternaście różnych form zapisu nazwy na przestrzeni wieków.

castro Zitarigroda

Prawa miejskie

24 czerwca 1243 r., nadane przez: książę pomorski Barnim I (prawo magdeburskie)

24 czerwca 1243 r. książę Barnim I z dynastii Gryfitów nadał Stargardowi prawo magdeburskie, a wraz z nim bardzo hojne uposażenie: 150 łanów ziemi, prawo połowu ryb na Morzu Bałtyckim, prawo żeglugi na Inie oraz wyrębu drzew w lasach książęcych. W 1292 r. miasto zamieniło prawo magdeburskie na lubeckie — typowe dla ośrodków hanzeatyckich — i zniesiono wtedy gród kasztelański. Do dziś święto miasta obchodzone jest 24 czerwca, w rocznicę lokacji. Zastrzeżenie: część opracowań podaje alternatywną datę 1253 lub 1254 r.; miejskie kalendarium samo zapisuje ją jako „1243 lub '54”, ale zarówno oficjalna strona miasta, jak i data święta miejskiego wskazują na rok 1243.

Etymologia nazwy

Stargard — „stary gród” — Nazwa pochodzi wprost z pomorskiej (połabsko-pomorskiej) formy „stari gard”, czyli „stary gród” — odróżniała starszy, istniejący już wcześniej gród od nowszych osad w okolicy. Ten sam człon powtarza się w nazwach innych słowiańskich grodów Pomorza i Meklemburgii. W ciągu wieków notowano kilkanaście wariantów zapisu: Zitarigroda (1124), Stargrod (1140), Starogard (1188), Starigart (1199), Ztaregard (1220), Staregarde (1230), Starogrod (1234). Po 1945 r. miasto nosiło kolejno nazwy Starogród i Starogard nad Iną, zanim ustalono formę Stargard.

Człon „Szczeciński” i jego zniesienie — Do 2015 r. miasto nosiło oficjalnie nazwę Stargard Szczeciński — dodatek odróżniał je od innych Stargardów (m.in. Stargardu Meklemburskiego w Niemczech). Przed 1945 r. niemiecka nazwa brzmiała Stargard in Pommern („Stargard na Pomorzu”) albo Stargard an der Ihna („Stargard nad Iną”), co pełniło dokładnie tę samą funkcję.

Herb

Tarcza dwudzielna w słup. W polu prawym (heraldycznie) srebrnym (białym) czerwony gryf pomorski wspięty, z uniesioną lewą łapą — symbol przynależności Stargardu do księstwa pomorskiego i dynastii Gryfitów. W polu lewym srebrnym (białym) błękitna wstęga w lewy skos, symbolizująca przepływającą przez miasto rzekę Inę. Obecna postać herbu została uchwalona przez radę miejską w 1913 r., po utracie oryginalnej pieczęci; wcześniejsze, średniowieczne godło przedstawiało zamek (w XIII w. o trzech wieżach, w XIV w. o dwóch), pod którym umieszczano gryfa i tarczę.

Flaga

Prostokątny płat o proporcjach wysokości do długości 2:5, podzielony na pięć poziomych pasów: dwa skrajne błękitne, dwa wewnętrzne czerwone i środkowy biały. Po stronie drzewca umieszczony jest herb miasta o wysokości nie większej niż 7/10 szerokości płata. Barwy odpowiadają historycznym barwom Stargardu: błękit symbolizuje rzekę Inę oraz jest kolorem Najświętszej Marii Panny (patronki kolegiaty) i św. Jana Chrzciciela (patrona miasta), czerwień to symbol Ducha Świętego i Chrystusa, a zarazem odwagi stargardzian. Flagę zaprojektował Piotr Kosmal; ustanowiono ją uchwałą rady miejskiej nr XVI/167/07 z 18 grudnia 2007 r.

Oś czasu

• 1124–1348
• 1348–1637
• 1637–1945

Ciekawostka

Stargard jest perłą Europejskiego Szlaku Gotyku Ceglanego — zespół kościoła Najświętszej Marii Panny Królowej Świata wraz ze średniowiecznymi murami obronnymi został w 2010 r. uznany za Pomnik Historii. Na obszarze miasta wpisano do rejestru zabytków aż 50 obiektów, w tym cztery zachowane bramy miejskie i szereg baszt.