Suwałki

Suwałki — miasto na prawach powiatu, województwo podlaskie.

Pierwsza wzmianka

1688 r. — źródło: księgi parafialne dóbr kamedułów wigierskich

Suwałki pojawiają się w źródłach w 1688 r. jako nowo zakładana osada w rozległych dobrach kamedułów wigierskich, którzy otrzymali te ziemie w 1667 r. Dwa lata później zapisy wymieniają już Suwałki Małe i Suwałki Wielkie - dwie osady przy szlakach handlowych ku Przerośli i Wigrom, z których wyrosło późniejsze miasto. To jedno z najmłodszych miast w atlasie: w chwili pierwszej wzmianki większość polskich miast miała już za sobą kilkaset lat historii. Dr Tomasz Naruszewicz wskazuje ponadto najstarszy imienny ślad suwalczanina: w 1694 r. Jerzy Gryszko z Suwałk brał ślub w kościele w Bakałarzewie.

Prawa miejskie

2 marca 1720 r., nadane przez: król August II Mocny (prawo magdeburskie)

Miastem uczynili Suwałki najpierw sami właściciele: 3 grudnia 1715 r. przeor klasztoru wigierskiego o. Ildefons wydał dokument erygujący miasto, uwalniający mieszkańców od pańszczyzny, ustanawiający władze (subdelegata, pisarza, dwóch rajców i sześciu ławników), wyznaczający 300 placów budowlanych i dający siedmioletnie zwolnienie od czynszu. Bodźcem była zaraza z około 1710 r., która wybiła w okolicy blisko 90 procent ludności. Prawo magdeburskie nadał miastu dopiero król August II Mocny przywilejem z 2 marca 1720 r. - i to właśnie ono odróżniło Suwałki od sąsiednich Raczek czy Bakałarzewa, które status miasta miały, ale bez prawa magdeburskiego. Ten sam dokument określił wygląd pieczęci miejskiej, z której wywodzi się dzisiejszy herb. Zastrzeżenie: miasto obchodziło 300-lecie praw miejskich w 2020 r., licząc od przywileju królewskiego, choć część historyków regionalnych wskazuje jako właściwą datę rok 1715.

Etymologia nazwy

Suwałki - od litewskiego „susivilkaj” — Najczęściej przytaczana hipoteza wywodzi nazwę od litewskiego słowa „susivilkaj” (zapisywanego też susiwiłkaj), oznaczającego włóczęgów, przybłędów - mieli tak nazywać osadników sąsiedzi Litwini albo sami wędrowcy mieli tak ochrzcić swoją nową, stałą siedzibę. Alternatywną propozycję przedstawiła Józefa Żdżarska, wiążąc nazwę z czasownikiem „zsuwać” i „zsunięciem się” dwóch wsi - Krzywego i Wigier - w jedno miasto; obie stały się potem suwalskimi ulicami.

Suwałki Wielkie i Małe, a potem Sudauen — Około 1700 r. źródła notują dwie osady: Suwałki Wielkie i Suwałki Małe, leżące przy szlakach ku Przerośli i Wigrom - forma nazwy od początku występuje w liczbie mnogiej. Podczas II wojny światowej miasto włączono do Rzeszy i przemianowano na Sudauen, od Sudowii - nazwy krainy dawnych Jaćwingów, którzy zamieszkiwali te ziemie przed ich wyludnieniem w XIII w.

Herb

W polu czerwonym na trójwzgórzu zielonym typu włoskiego krzyż łaciński złoty z koroną na dolnym ramieniu. Z prawej strony św. Romuald ze złotym nimbem, srebrną brodą, w kukulli, z błogosławiącą prawicą i laską. Z lewej św. Roch kroczący w prawo ze złotym nimbem, srebrnymi brodą i włosami, w tunice przewiązanej sznurem, pelerynce i kapturze, trzymający prawicę na piersi i wspierający się lewicą na lasce z tykwą, u stóp czarny pies z chlebem. Taki opis zawiera par. 2 uchwały nr XLIX/638/2022 Rady Miejskiej w Suwałkach z 28 września 2022 r. Godło wywodzi się wprost z przywileju lokacyjnego Augusta II Mocnego z 1720 r., który nakazał umieścić na pieczęci miejskiej obu patronów „przy trzech górach z krzyżem i z koroną”. Św. Romuald to założyciel zakonu kamedułów, właścicieli Suwałk; św. Roch - patron chroniący od zarazy, co w mieście założonym po epidemii z około 1710 r. miało wymowę bardzo konkretną.

Flaga

Prostokątny płat o proporcjach 5:8 (szerokość do długości), podzielony poziomo na dwa pasy: zielony i czerwony, z herbem miasta w części centralnej, o wysokości 8/10 szerokości płata. Ustanowiona tą samą uchwałą nr XLIX/638/2022 z 28 września 2022 r. Barwy odpowiadają tynkturom herbu: zieleń trójwzgórza i czerwień pola tarczy.

Ciekawostka

Suwałki nazywa się polskim biegunem zimna - spośród większych miast Polski poza górami mają najniższą średnią temperaturę roczną. Miasto leży też przy Przesmyku suwalskim, wąskim pasie lądu między obwodem kaliningradzkim a Białorusią, uważanym za jeden z najbardziej newralgicznych punktów wschodniej flanki NATO.