Szczytno

Szczytno — miasto powiatowe (siedziba powiatu szczycieńskiego), województwo warmińsko-mazurskie.

Pierwsza wzmianka

24 września 1360 r. — źródło: dokument wzmiankujący strażnicę Ortulfsburg oraz jej pierwszego zarządcę Heinricha Murera

W latach 1350–1360 wielki szpitalnik zakonu i komtur elbląski Ortulf von Trier wzniósł na przesmyku między jeziorami Domowym Dużym i Domowym Małym drewniano-ziemną strażnicę obronną, nazwaną od jego imienia Ortulfsburg. Pierwsza pisemna wzmianka o niej pochodzi z dokumentu z 24 września 1360 r., wystawionego już po tym, jak Ortulf sprowadził tu kolonistów z Mazowsza — wśród nich osada zaczęła być znana jako Szczytno. Pierwszym zarządcą (niem. Pfleger) strażnicy był Heinrich Murer. Polska nazwa wywodzi się prawdopodobnie od pobliskich jezior o łacińskich nazwach Sciten Maior i Sciten Minor, niemiecka zaś, Ortelsburg, od imienia założyciela. Drewniany zamek spalili Litwini pod wodzą księcia Kiejstuta w 1370 r. — na jego miejscu Krzyżacy wznieśli w latach 1370–1390 murowaną warownię.

Ortulfsburg

Prawa miejskie

1723 r., nadane przez: król w Prusach Fryderyk Wilhelm I (edykt królewski)

Droga Szczytna do pełnych praw miejskich była długa i stopniowa. Do 1530 r. osada przy zamku nie miała żadnego formalnego statusu, po czym administracja nowo powstałego Księstwa Pruskiego uznała ją za wieś. Po latach starań, licznych protestach konkurencyjnego Pasymia oraz zobowiązaniu się do produkcji 32 tys. litrów piwa rocznie objętego akcyzą, w 1616 r. Szczytno otrzymało status pośredni między wsią a miastem (niem. das Städtlein) — z własnym sądownictwem i pieczęcią, lecz bez prawa do targów i samorządu. Dopiero w 1723 r., edyktem króla w Prusach Fryderyka Wilhelma I, miasto — wciąż jako Ortelsburg — uzyskało pełne prawa miejskie.

Etymologia nazwy

Szczytno — od jezior Sciten — Nazwa najprawdopodobniej pochodzi od łacińskich nazw pobliskich jezior, Sciten Maior i Sciten Minor. Inna hipoteza wywodzi ją od staropolskiego „szczyt” — metalowego elementu tarczy, który mieli wyrabiać miejscowi rzemieślnicy, lub od szczytu wzniesienia, na którym niegdyś stało pruskie grodzisko. Niemiecka nazwa Ortelsburg pochodziła od imienia założyciela strażnicy, komtura Ortulfa von Trier, i obowiązywała aż do 1945 r.

Herb

Na białej (srebrnej) tarczy czerwony skaczący jeleń, zwrócony w heraldycznie lewą stronę; po prawej stronie tarczy trzy zielone świerki. Jeleń jest jedną z najczęstszych figur w herbach miast dawnych Prus — spośród polskich miast występuje w podobnych pozach m.in. w herbach Piły i Ełku.

Flaga

Oficjalny, szczegółowy opis graficzny odrębnego wzoru flagi miasta nie jest publicznie dostępny. Rysunek w atlasie przedstawia biały płat z herbem miasta pośrodku — typową konwencję stosowaną przez wiele polskich miast bez odrębnie ustanowionej flagi.

Oś czasu

• 1350–1945

Ciekawostka

Zamek w Szczytnie zawdzięcza sławę powieści Henryka Sienkiewicza „Krzyżacy” — to właśnie tu pisarz umieścił scenę okaleczenia i uwięzienia Juranda ze Spychowa. Wśród mieszkańców krążyły legendy o tajemnym tunelu łączącym ruiny zamku z pobliskim kościołem ewangelickim — wieści o nim trafiały nawet do prasy, jednak żadne prace archeologiczne go nie potwierdziły.