Tarnów

Tarnów — miasto na prawach powiatu, województwo małopolskie.

Pierwsza wzmianka

ok. 1105 r. — źródło: dokument kardynała Idziego z Tuskulum potwierdzający nadanie Benedyktynom z Tyńca

Pierwsza wzmianka o Tarnowie pochodzi z dokumentu ok. 1105 r. (znamy go z późnych odpisów, stąd niepewna data — pierwotny mógł dotyczyć ok. 1124 r.) — wieś Tarnów wymieniono wśród dóbr opactwa Benedyktynów w Tyńcu, nadanych przez księżną Judytę, żonę Władysława Hermana. Bezpośrednio z XIII w. pochodzi wzmianka z Żywotu bł. Kingi (ok. 1309 r.) o kobiecie Marcie z Tarnowa. Dokument lokacyjny miasta z 1330 r. jest zachowany w oryginale w Bibliotece Czartoryskich w Krakowie.

Tharnow

Prawa miejskie

7 marca 1330 r., nadane przez: król Władysław Łokietek (prawo magdeburskie)

7 marca 1330 r. Władysław Łokietek wydał w Krakowie przywilej lokacyjny, zezwalając Spycimirowi Leliwicie — kasztelanowi krakowskiemu — na założenie prywatnego miasta Tarnów na prawie magdeburskim. Mieszczanie tarnowscy mieli korzystać z takich samych praw jak mieszczanie królewskiego Krakowa. Rok wcześniej Spycimir rozpoczął budowę zamku na Górze św. Marcina. Tarnów pozostał miastem prywatnym przez ponad 450 lat — w rękach Leliwitów, Tarnowskich, Ostrogskich, Zasławskich i Sanguszków — aż do 1787 r.

Etymologia nazwy

Od tarnia — krzewów ciernistych — Nazwa Tarnów pochodzi od prasłowiańskiego słowa trn/tarn, oznaczającego tarnię — cierniowy krzew (tarnina, śliwa tarnina). Osada w miejscu zarośniętym cierniami. Ta sama etymologia leży u podstaw nazw w całej Słowiańszczyźnie: Tarnovo (Bułgaria), Tyrnavos (Grecja), Trnov (Czechy). Najstarsza forma zapisu to Tharnow (1105), później Tarnowo (1229) i Tarnów (1327).

Polski biegun ciepła — Tarnów oficjalnie nosi przydomek „Polski biegun ciepła" — miasto ma najwyższą średnią roczną temperaturę w Polsce (9,4°C). Leży w kotlinie, otoczonej wzgórzami chroniącymi przed zimnymi wiatrami z północy, z korzystną ekspozycją słoneczną. Rekord temperatury dla Tarnowa to +38°C. To meteorologiczny unikat w skali całego kraju.

Herb

Na błękitnej tarczy herbowej ze złotą bordiurą złota sześcioramienna gwiazda nad złotym półksiężycem otwartym ku górze. Motyw zaczerpnięty z herbu Leliwa — herbu rodowego założyciela miasta Spycimira Leliwity i dynastii Tarnowskich. Herb Leliwa jest jednym z najstarszych polskich herbów rycerskich, wzmiankowanym przez Jana Długosza w Insignia seu clenodia z lat 1464–1480. Zatwierdzone zarządzeniem MSW z 13 lutego 1937 r., potwierdzone statutem miasta z 2003 r.

Flaga

Prostokątny błękitny płat tkaniny (proporcje 8:5 w układzie pionowym) z herbem Leliwa i napisem TARNÓW w części centralnej. Odcień błękitu flagi jest ciemniejszy niż błękit pola tarczy herbowej.

Ciekawostka

14 czerwca 1940 r. spod łaźni miejskiej w Tarnowie wyruszył pierwszy transport więźniów do obozu koncentracyjnego KL Auschwitz — 728 Polaków, głównie działaczy politycznych i społecznych. Tarnowiacy byli pierwszymi ofiarami obozu, który stał się symbolem Holokaustu. Wcześniej, bo w 1547 r., tarnowski hetman Jan Amor Tarnowski — najwybitniejszy polski strateg XVI w., niezwyciężony w żadnej z 60 stoczonych bitew — otrzymał od cesarza Karola V dziedziczny tytuł hrabiowski, czyniąc Tarnów „hrabstwem". Po jego bezpotomnej śmierci miasto trafiło w ręce Ostrogskich, a z nimi do Tarnowa przybyli... Szkoci, stanowiący w XVII w. najliczniejszą niepolską grupę wśród mieszczan.