Tczew

Tczew — miasto powiatowe (siedziba powiatu tczewskiego), województwo pomorskie.

Pierwsza wzmianka

1198 r. — źródło: dokument księcia pomorskiego Grzymisława dla joannitów

Tczew pojawia się w źródłach w 1198 r., w dokumencie księcia Grzymisława przekazującym dobra joannitom - tym samym akcie, z którego pochodzi pierwsza wzmianka o Starogardzie Gdańskim. Nazwę zapisano wtedy jako Trsow. Kolejne zapisy notowano w dwóch tradycjach: polskiej z nagłosowym t- (Trssew 1263, Tersew 1286, Tczewa 1565, Tczewo 1682-1683) i niemieckiej z d- (Dersove 1252, Dirschau 1790). Jak wyjaśnia Urszula Kęsikowa, Niemcy zastępowali t- przez d-, bo ich system nie rozróżniał tu spółgłoski bezdźwięcznej i dźwięcznej.

Trsow

Prawa miejskie

1260 r., nadane przez: książę Sambor II (prawo lubeckie)

Prawa miejskie na prawie lubeckim nadał Tczewowi w 1260 r. książę Sambor II, syn Świętopełka - dzięki temu Tczew należy do najstarszych miast Pomorza Gdańskiego. Sambor uczynił z niego swoją stolicę: ufundował klasztor dominikanów, kolegiatę pw. Świętego Krzyża (dzisiejszą farę) i zamek. Po zajęciu miasta przez Krzyżaków w 1308 r. zamek rozebrano, a cegły poszły na budowę Malborka; przy odbudowie miasta w latach 1364-1384 zakon zastąpił prawo lubeckie chełmińskim. Zastrzeżenie: dostępne opracowania nie przytaczają dosłownego brzmienia przywileju Sambora ani dokładnego dnia jego wystawienia.

Etymologia nazwy

Tczew - od „trście”, czyli trzciny — Najbardziej przekonujące wyjaśnienie podał prof. Stanisław Rospond: nazwa pochodzi od staropolskiego „trście” - trzcina, sitowie - i opisuje położenie osady na zarośniętym trzciną brzegu Wisły. Pierwotna postać brzmiała Trśćew; trudna zbitka spółgłoskowa uprościła się z czasem do dzisiejszego Tczew. Najstarszy zapis z 1198 r. to Trsow.

Niemieckie Dirschau — Kancelarie niemieckie zapisywały nazwę od d-: Dersove (1252), a od XVIII w. ustabilizowała się forma Dirschau, obowiązująca przez cały okres pruski i niemiecki aż do 1920 r. oraz ponownie w latach 1939-1945. To zniekształcenie polskiej nazwy, nie odrębne określenie.

Herb

W polu srebrnym (białym) czerwony gryf wspięty ze złotym dziobem i pazurami. Tczewski gryf ma dziób rozwarty z wysuniętym językiem, rozwarte orle szpony, mocno osadzone lwie łapy, skrzydło gotowe do lotu i ogon wygięty ku górze, zakończony obnażonym kolcem. Herb w obecnej postaci ustaliło zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z 2 marca 1939 r., a szczegóły rysunku i barw doprecyzowała Rada Miejska w 1990 r. W dwudziestoleciu międzywojennym, w latach 1920-1938, symbolem miasta był złoty gryf na błękitnym polu. Gryf to godło książąt pomorskich - tych samych, z których wywodził się Sambor II, fundator miasta.

Flaga

Biały płat z herbem miasta umieszczonym pośrodku. Biel odpowiada srebrnej tynkturze pola tarczy herbowej. Opis odwzorowuje oficjalny wizerunek flagi miasta.

Oś czasu

• 1227–1294
• 1308–1466

Ciekawostka

1 września 1939 r. o godz. 4:34 niemieckie samoloty zbombardowały mosty w Tczewie - to uderzenie o kilkanaście minut wyprzedziło ostrzał Westerplatte i bywa uznawane za pierwszy akt zbrojny II wojny światowej. Polscy saperzy wysadzili tego samego ranka przęsła, żeby nie dopuścić Niemców na wschodni brzeg Wisły. Most odbudowano w 1940 r. i zniszczono ponownie w 1945 r.