Ustrzyki Dolne

Ustrzyki Dolne — miasto powiatowe (siedziba powiatu bieszczadzkiego), województwo podkarpackie.

Pierwsza wzmianka

24 sierpnia 1509 r. — źródło: przywilej lokacyjny Zygmunta I Starego dla Iwonii Unichowskiego (Janczowicza)

Historia osady zaczyna się od Iwonii (Iwana, Jana) Unichowskiego herbu Przestrzał, przybysza z Siedmiogrodu, któremu król Jan Olbracht w 1497 r. nadał w dzierżawę sąsiednią wieś Jasień jako nagrodę za zasługi wojenne. Sam Iwonia lokował wieś Ustryki (dzisiejsze Ustrzyki Dolne) na prawie wołoskim 24 sierpnia 1509 r., za panowania Zygmunta I Starego — od jego rodu wywodzi się później nazwisko Ustrzyccy. Zastrzeżenie: część popularnych opracowań turystycznych podaje, że osadę lokowano już w 1496 r., przy czym jedne przypisują to Janowi Olbrachtowi, inne — Kazimierzowi Jagiellończykowi, co jest niemożliwe: Kazimierz Jagiellończyk zmarł w 1492 r. Innym źródłom pierwsza wzmianka o samych Ustrzykach jawi się dopiero w 1502 r. Wobec tych rozbieżności za najlepiej udokumentowaną i spójną datę przyjmuję lokację z 1509 r.

Prawa miejskie

1727 r., nadane przez: król August II Mocny (prawo magdeburskie)

Prawa miejskie na prawie magdeburskim Ustrzyki uzyskały w 1727 r. dzięki staraniom ówczesnego właściciela, kasztelana sanockiego Klemensa Ustrzyckiego herbu Przestrzał — potomka założyciela osady. W tym okresie najliczniejszą grupę mieszkańców stanowili żydowscy kupcy, którzy nadali miastu charakter ważnego lokalnego ośrodka handlowego. Miasto pozostawało wówczas w granicach województwa ruskiego, aż do I rozbioru Polski w 1772 r., gdy — wraz z całą Galicją — trafiło pod panowanie habsburskie.

Etymologia nazwy

Ustrzyki — od „ujścia rzek” — Nazwa wywodzi się od wołoskiego słowa „ustrik”, oznaczającego miejsce zbiegu (ujścia) potoków — miejscowość leży u zbiegu Strwiąża i Jasieńki. Zgodnie z lokalną, ludową etymologią (niepotwierdzoną źródłowo) nazwę tłumaczono też jako staropolskie złożenie „Us” (ujście) i „rzyk” (rzek). Człon „Dolne” funkcjonuje od XVII w. i odróżnia miasto od pobliskiej wsi Ustrzyki Górne.

Herb

W polu czerwonym miecz srebrny z rękojeścią (jelcem, rękojeścią i głowicą) barwy złotej, położony w słup, skierowany ostrzem do góry, przekłuty na skos srebrną strzałą. Wizerunek wzorowany jest na herbie szlacheckim Przestrzał, którym pieczętował się Iwonia (Iwan, Jan) Unichowski, XVI-wieczny założyciel miasta, oraz jego potomkowie — Ustrzyccy.

Flaga

Płat czerwony, na nim złoty lew wspięty zwrócony w lewo (heraldycznie w prawo), między dwiema złotymi gwiazdami sześcioramiennymi, wsparty łapami na złotym półksiężycu (rogami do góry).

Oś czasu

• 1944–1951

Ciekawostka

W listopadzie 1918 r. Ustrzyki Dolne były świadkiem zwycięskiej potyczki opancerzonego pociągu „Kozak” pod dowództwem, wówczas jeszcze porucznika, Stanisława Maczka — późniejszego generała i dowódcy 1. Dywizji Pancernej — z oddziałem Ukraińskiej Armii Halickiej, który próbował odciąć od Polski broniącą się załogę Lwowa.