Wadowice

Wadowice — siedziba powiatu wadowickiego (miasto powiatowe), województwo małopolskie.

Pierwsza wzmianka

1325 r. — źródło: rejestr świętopietrza diecezji krakowskiej

Najstarsza wzmianka o Wadowicach pochodzi z 1325 r. — rejestr świętopietrza diecezji krakowskiej wymienia kościół w Wadowicach jako filię parafii w Mucharzu. Dwa lata później, 24 lutego 1327 r., Wadowice pojawiają się jako „Wadowicz" (oppidum — miasteczko) w akcie hołdu lennego, który książę oświęcimski Jan I Scholastyk złożył czeskiemu królowi Janowi Luksemburskiemu. Już w 1327 r. miasto posiadało prawa miejskie — formalne nadanie prawa chełmińskiego w 1430 r. było odnowieniem przywilejów po wielkim pożarze, nie pierwotną lokacją.

ecclesia de Wadowicz nihil habet, quia est filialis ecclesie predicte de Muchar

Prawa miejskie

1430 r., nadane przez: książę Kazimierz I Oświęcimski (prawo chełmińskie)

W 1430 r. wielki pożar zniszczył Wadowice niemal doszczętnie. Chcąc przyspieszyć odbudowę, książę Kazimierz I Oświęcimski nadał miastu prawo chełmińskie — wyjątkowe w tym regionie, gdzie zwykle stosowano prawo magdeburskie lub średzkie. Prawo chełmińskie dawało mieszkańcom więcej swobód: zwolnienie z danin na 6 lat, prawo wyrębu w lasach książęcych, połów ryb w Skawie w dni postne oraz wolny handel w promieniu jednej mili dla karczmarzy, piwowarów, szewców i sukienników.

Etymologia nazwy

Od imienia Wadow lub Wadota — Nazwa „Wadowice" pochodzi najprawdopodobniej od słowiańskiego imienia własnego Wadow lub Wadota — założyciela lub pierwszego właściciela grodu. Końcówka „-ice" jest typowym słowiańskim sufiksem oznaczającym osadę należącą do danej osoby. Łacińska forma „Wadowicze" (1327) i „Wadowicz" zachowały się w najstarszych dokumentach.

Marcin Wadowita — Najbardziej zasłużonym wadowiczaninem przed Janem Pawłem II był Marcin Wadowita (ok. 1567–1641) — teolog, profesor i dziekan Akademii Krakowskiej, nadworny lekarz Zygmunta III Wazy. Był fundatorem szpitala i szkoły w Wadowicach. Jego nazwisko „Wadowita" znaczy dosłownie „urodzony w Wadowicach" — co było w tamtych czasach popularnym sposobem tworzenia nazwisk od nazwy miejscowości.

Herb

Tarcza dwudzielna w słup. W polu heraldycznie prawym (wizualnie lewym) błękitnym — połowa złotego orła śląskich Piastów (prawa połowa orła: skrzydło, połowa ciała, łapa). W polu heraldycznie lewym (wizualnie prawym) czerwonym — biała blankowana baszta. Nad tarczą złota korona królewska Zygmunta Augusta. Pod tarczą ukośnie skrzyżowane srebrne klucze piotrowe połączone czerwonym sznurem — nawiązanie do papieża Jana Pawła II urodzonego w Wadowicach. Herb zatwierdzony uchwałą Rady Miejskiej z 1995 r.

Flaga

Cztery poziome pasy równej szerokości: żółty (górny), niebieski, biały i czerwony (dolny). Barwy wywiedzione z herbu: złoto orła śląskiego, błękit lewego pola, biel wieży i srebra kluczy, czerwień prawego pola. Flaga zatwierdzona uchwałą Rady Miejskiej z 1995 r.

Oś czasu

• 1327–1445
• 1445–1494
• 1494–1564

Ciekawostka

18 maja 1920 r. w kamienicy przy ul. Kościelnej 7 przyszedł na świat Karol Józef Wojtyła — późniejszy papież Jan Paweł II. Jako uczeń wadowickiego gimnazjum słynął z doskonałej pamięci, talentu do języków i zamiłowania do kremówek z cukierni Hagenhuber naprzeciwko kościoła. Po wyborze na papieża w 1978 r. wrócił do Wadowic w 1979, 1991 i 1999 r. Podczas jednej z wizyt powiedział: „Wszystko, czym jestem, zawdzięczam Wadowicom" — co miasto umieściło na swoim herbie w postaci papieskich kluczy piotrowych.